คราบไขบนศีรษะทารก (Cradle Cap) เกิดจากอะไร ดูแลอย่างไร

คุณแม่อาจเห็นคราบสีเหลืองมัน ๆ เกาะเป็นสะเก็ดหนาบนหนังศีรษะของลูก และสระผมตามปกติแล้วก็ไม่หลุด

คราบนี้เรียกว่า cradle cap หรือไขบนหนังศีรษะทารก ทางการแพทย์เรียกว่าภาวะผิวหนังอักเสบชนิดเซบเดิร์มในทารก (infantile seborrheic dermatitis) พบได้บ่อยมาก ไม่อันตราย ไม่ติดต่อ และเกือบทุกครั้งจะหายไปเอง คุณแม่จึงไม่ต้องรีบร้อนกำจัดให้หมดในครั้งเดียว

เกิดจากอะไร

คราบไขบนศีรษะไม่ได้เกิดจากความสกปรก และไม่ใช่อาการแพ้

เชื่อกันว่าฮอร์โมนจากคุณแม่ที่ยังหลงเหลือในตัวลูกหลังคลอด ทำให้ต่อมไขมันบนผิวลูกทำงานมากขึ้น ร่วมกับยีสต์ชื่อ Malassezia ซึ่งอาศัยอยู่บนผิวหนังของทุกคนตามปกติ กลไกที่แน่ชัดยังไม่เป็นที่ทราบทั้งหมด

ไขมันส่วนเกินทำให้เซลล์ผิวที่ตายแล้วเกาะติดกันแทนที่จะหลุดลอกออกไปตามปกติ จึงสะสมเป็นคราบ ส่วน Malassezia มีอยู่บนผิวทุกคน การพบเชื้อนี้ไม่ได้แปลว่าลูกติดเชื้อ

เมื่อฮอร์โมนจากคุณแม่ค่อย ๆ หมดไป คราบไขก็มักหายไปเองเช่นกัน

ลักษณะเป็นอย่างไร

คราบเป็นสะเก็ดสีเหลืองหรือน้ำตาลอ่อน ดูมัน มักอยู่บนหนังศีรษะ โดยเฉพาะแถวกระหม่อม บางครั้งขึ้นที่คิ้ว เปลือกตา หลังใบหู ข้อพับคอ รักแร้ หรือบริเวณผ้าอ้อมด้วย

ต่างจากผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอย่างไร cradle cap มัก ไม่คัน และไม่ทำให้ลูกงอแง ส่วนผื่นภูมิแพ้ผิวหนังจะคัน ผิวดูแดงและอักเสบกว่า และลูกมักเอามือถูหรือเอาหัวถูกับที่นอนบ่อย ๆ

ถ้าลูกดูไม่สบายตัวมากหรือคันมาก ควรนึกถึงภาวะอื่น เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง แม้ว่า cradle cap บางครั้งก็ทำให้ระคายเคืองเล็กน้อยได้

คราบไขบนศีรษะหรือรังแค

ทั้งสองอย่างทำให้หนังศีรษะเป็นขุยเหมือนกัน แต่ดูแลต่างกัน คุณแม่สังเกตความต่างได้จากสองจุด คือความหนาของขุย และลูกเกาหรือไม่

คราบไขบนศีรษะเป็นสะเก็ด หนา มัน สีเหลืองหรือน้ำตาลอ่อน และ เกาะแน่น มักขึ้นในช่วงไม่กี่เดือนแรก โดยทั่วไปไม่คัน และลูกส่วนใหญ่ไม่ได้รู้สึกเดือดร้อน

รังแคเป็นขุย บาง สีขาวหรือเทา หลุดง่าย มักเห็นร่วงอยู่บนบ่าหรือเสื้อ พบในเด็กโตมากกว่า อาจคัน และหนังศีรษะบางครั้งดูแห้ง

รังแคในเด็กโตมักเกิดจากหนังศีรษะแห้งหรือการแพ้ผลิตภัณฑ์บางชนิด ลองสระผมสม่ำเสมอด้วยแชมพูสูตรอ่อนโยน ล้างแชมพูออกให้หมด และใช้น้ำที่ไม่ร้อนเกินไป ถ้าคันมาก มีรอยแดงลามกว้าง หรือไม่ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ ควรพาไปพบแพทย์

วิธีดูแลคราบไขบนศีรษะ

ค่อย ๆ ทำ ไม่ต้องฝืน

ทำให้คราบอ่อนตัวก่อน ทาน้ำมันสำหรับเด็กเล็กน้อยบนหนังศีรษะ เช่น น้ำมันมะพร้าวหรือน้ำมันสวีทอัลมอนด์ ทาก่อนสระผมสักครู่แล้วล้างออก ไม่จำเป็นต้องหมักทิ้งไว้ข้ามคืน เพราะไม่ได้ช่วยให้คราบหลุดเร็วขึ้น แต่ทำให้มีน้ำมันตกค้างบนหนังศีรษะมากขึ้น

นวดเบา ๆ ด้วยปลายนิ้ว วนเป็นวงเล็ก ๆ ประมาณ 2–3 นาที ช่วยให้สะเก็ดคลายตัว และเป็นช่วงเวลาสบาย ๆ ของแม่กับลูกด้วย

แปรงด้วยแปรงขนนุ่มมาก ใช้แปรงหรือหวีสำหรับเด็กที่ขนนุ่ม ค่อย ๆ แปรงไปทางเดียว ส่วนที่คลายตัวแล้วจะหลุดออกมาเอง

สระผมเพื่อล้างน้ำมันออก ใช้แชมพูเด็กสูตรอ่อนโยน เช่น Baby Natural Shampoo แชมพูเด็กที่ไม่มีพาราเบนและแอลกอฮอล์ในสูตร ฟองนุ่ม ล้างออกง่าย ในการทดสอบการใช้งานจริงโดยผู้บริโภคปี 2024 (n=30 ใช้คู่กับ Hair Vitamin Lotion) คุณแม่ 93% พึงพอใจกับการใช้งาน ขั้นตอนนี้สำคัญ เพราะน้ำมันที่ตกค้างอาจทำให้คราบสะสมมากขึ้นในรอบต่อไป

ทำสัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ไม่ต้องทำทุกวัน หนังศีรษะของทารกไม่จำเป็นต้องสระบ่อยขนาดนั้น

เมื่อหนังศีรษะของลูกกลับมาเป็นปกติแล้ว การนวดหนังศีรษะเบา ๆ ทุกวันก็เป็นกิจวัตรที่ดี บางบ้านใช้โลชั่นบำรุงผมเด็กช่วงนี้ Baby Hair Vitamin Lotion เป็นโลชั่นบำรุงผมและหนังศีรษะสำหรับเด็ก มีส่วนผสมของว่านหางจระเข้ แพนทีนอล และสารสกัดใบบัวบก เนื้อบางเบา ไม่เหนอะหนะ นวดแล้วหนังศีรษะชุ่มชื้น ผมดูนุ่มลื่น และยังได้ช่วงเวลานวดหัวลูกเบา ๆ ที่ทั้งแม่และลูกชอบ ในการทดสอบการใช้งานจริงโดยผู้บริโภคปี 2022 (n=28) คุณแม่ 96% เห็นด้วยว่าหนังศีรษะลูกน้อยชุ่มชื้น และ 96% เห็นด้วยว่าผมลูกน้อยรู้สึกนุ่มลื่นขึ้น

สิ่งที่ไม่ควรทำ

อย่าแกะด้วยเล็บ เป็นสิ่งที่ทำกันบ่อยที่สุดและเสี่ยงที่สุด หนังศีรษะของทารกบาง ถ้าเป็นแผลอาจติดเชื้อได้ และคราบก็ไม่ได้หายเร็วขึ้น

อย่าใช้แชมพูขจัดรังแคของผู้ใหญ่ เว้นแต่คุณหมอแนะนำ ส่วนผสมในแชมพูเหล่านี้อาจแรงเกินไปสำหรับผิวเด็ก

อย่าใช้น้ำมันมะกอกปริมาณมากซ้ำ ๆ แนวทางด้านผิวหนังบางฉบับแนะนำให้เลี่ยงการใช้น้ำมันมะกอกกับผิวทารก เพราะอาจรบกวนชั้นปกป้องผิว น้ำมันมะพร้าวหรือน้ำมันสวีทอัลมอนด์เป็นตัวเลือกที่แนะนำบ่อยกว่า

อย่าถูแรงตอนสระผม

อย่าหยุดสระผมเพราะกลัวว่าจะแย่ลง น้ำมันที่สะสมต่างหากที่ทำให้คราบหนาขึ้น

ถ้าขึ้นที่ใบหน้าและลำตัว

cradle cap ไม่ได้ขึ้นเฉพาะบนศีรษะเสมอไป ถ้าขึ้นที่คิ้วหรือหลังใบหู ให้เช็ดเบา ๆ ด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นก็เพียงพอ ถ้ามีคราบหรือรอยแดงบนใบหน้าหรือลำตัวมาก ควรให้คุณหมอดูก่อนทาผลิตภัณฑ์ใด ๆ

ส่วนผิวหน้าส่วนอื่นของลูกที่แห้ง ครีมสำหรับผิวหน้าเด็กโดยเฉพาะ เช่น Baby Daily Nourishing Face Cream ช่วยเติมความชุ่มชื้นให้ผิวหน้าลูกนุ่มน่าหอม คุณแม่ 83% ในการทดสอบการใช้งานจริงโดยผู้บริโภคปี 2022 (n=30) เห็นด้วยว่าผิวหน้าลูกน้อยชุ่มชื้น ที่ต้องแยกจากโลชั่นทาตัวก็เพราะผิวหน้าของทารกบางกว่าผิวกาย และโดนน้ำลายกับการเสียดสีบ่อยกว่า อ่านเพิ่มได้ในทำไมลูกน้อยจึงควรใช้ครีมทาหน้าแยกจากโลชั่นทาตัว

ใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะหาย

ส่วนใหญ่ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน และมักหายไปก่อนลูกอายุครบ 1 ขวบ

ทารกบางคนกลับมาเป็นอีกเป็นครั้งคราว ไม่ได้แปลว่าคุณแม่ดูแลไม่ดี

เมื่อไรควรพาลูกไปพบแพทย์

ควรพาลูกไปพบแพทย์เมื่อ

• คราบลามกว้างไปที่ใบหน้าและลำตัว
• ผิวรอบ ๆ แดงมาก บวม มีหนอง หรือมีกลิ่น
• ลูกดูคัน งอแง หรือไม่สบายตัว ซึ่งอาจเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังมากกว่า cradle cap
• มีผมร่วงเป็นหย่อมที่ขอบชัดเจน
• ดูแลที่บ้านมาหลายสัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้นเลย

นอกจากกรณีเหล่านี้ cradle cap เป็นเรื่องที่ดูน่ากังวลกว่าความเป็นจริงมาก ส่วนใหญ่แล้วเวลาและการดูแลเบา ๆ ก็เพียงพอ ไม่ต้องพยายามขัดออกให้หมดในวันเดียวค่ะ