ผมลูกบางหรือร่วง ทำให้ผมลูกขึ้นดกได้ไหม และควรดูแลอย่างไร

คุณแม่หลายคนเผลอเปรียบเทียบ ลูกบ้านข้าง ๆ เกิดมาผมดำดกหนา แต่ลูกเรามีผมแค่บาง ๆ หรือผมที่เคยดูดีก็ร่วงตอนอายุสองเดือน เหลือด้านหลังศีรษะที่ล้านเป็นวง

เรื่องเหล่านี้เกือบทั้งหมดเป็นเรื่องปกติ และมีบางอย่างที่คุณแม่ช่วยดูแลได้

อะไรกำหนดเส้นผมของลูกน้อย

พันธุกรรมเป็นหลัก จำนวนรูขุมขนบนศีรษะสร้างขึ้นตั้งแต่อยู่ในครรภ์ และไม่เพิ่มขึ้นอีก ผมจะดกแค่ไหนจึงขึ้นกับพันธุกรรมเป็นส่วนใหญ่

เวลาสำคัญกว่าที่คิด เด็กบางคนเกิดมาผมดก บางคนแทบไม่มีผม แต่พออายุสองขวบ ความต่างนี้มักมองไม่ค่อยเห็นแล้ว

หนังศีรษะที่สะอาดและไม่ระคายเคือง ส่วนนี้คุณแม่ดูแลได้ เช่น ดูแลคราบไขบนศีรษะไม่ให้หนาสะสม และใช้ผลิตภัณฑ์ที่อ่อนโยน

โภชนาการ ในเด็กที่กินได้และเติบโตตามเกณฑ์ เรื่องนี้แทบไม่ใช่ปัญหา

ทำไมผมลูกน้อยจึงร่วง

ราวอายุ 2–3 เดือน คุณแม่หลายคนตกใจที่เห็นผมลูกร่วงบนที่นอนและในเป้อุ้ม

ระหว่างอยู่ในครรภ์ ฮอร์โมนจากคุณแม่ทำให้ผมของลูกอยู่ในระยะเจริญเติบโต หลังคลอดฮอร์โมนนั้นลดลง ผมจึงเข้าสู่ระยะพักแล้วร่วงพร้อม ๆ กัน เรียกว่า telogen effluvium กลไกเดียวกับที่ทำให้ผมของคุณแม่ร่วงมากราวสามเดือนหลังคลอด

ผมจะขึ้นใหม่ และบ่อยครั้งสีหรือลักษณะเส้นผมจะต่างจากตอนแรกเกิด

ทำไมด้านหลังศีรษะจึงล้าน

เพราะการเสียดสี ไม่ได้มาจากการขาดสารอาหาร

ลูกน้อยนอนหงายเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งเป็นท่านอนที่ AAP แนะนำเพื่อลดความเสี่ยงขณะหลับ จึงไม่ควรเปลี่ยนท่านอนเพื่อเรื่องเส้นผม การเสียดสีซ้ำ ๆ ที่จุดเดียวทำให้ผมบริเวณนั้นขาด

สิ่งที่ช่วยได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนท่านอน

• ให้ลูกนอนคว่ำเล่น (tummy time) ตอนตื่นและมีผู้ใหญ่ดูอยู่ ดีต่อกล้ามเนื้อคอด้วย
• อุ้มบ่อยขึ้น ลดเวลาที่ศีรษะกดอยู่กับที่นอน
• ใช้ผ้าปูที่นุ่ม ลดการเสียดสี

ผมบริเวณนี้มักขึ้นกลับมาเองเมื่อลูกเริ่มนั่งได้มากขึ้น

ความเชื่อเรื่องการโกนผม

หลายครอบครัวไทยโกนผมไฟให้ลูกตามประเพณี และบางครอบครัวเป็นส่วนหนึ่งของพิธีทางศาสนา ซึ่งทำได้ตามสบาย

ที่ควรเข้าใจให้ตรงกันคือ การโกนผมไม่ได้เพิ่มจำนวนรูขุมขน ผมที่ขึ้นหลังโกนมีปลายทู่ จึงรู้สึกหยาบและดูหนากว่า แต่ความดกจริงไม่ได้เปลี่ยน

ถ้าเป็นประเพณีของครอบครัวก็โกนได้ เพียงไม่ต้องคาดหวังว่าผมที่ขึ้นใหม่จะดกกว่าเดิม

ดูแลหนังศีรษะและเส้นผมลูกอย่างไรดี

นวดหนังศีรษะเบา ๆ ใช้ปลายนิ้วนวดวนเบา ๆ ช่วยให้คราบไขบนศีรษะอ่อนตัวและหลุดง่ายขึ้น และเป็นช่วงเวลาผ่อนคลายของแม่ลูก นวดสัก 2–3 นาทีตอนทาโลชั่นก็พอ

สระผมพอประมาณ ไม่บ่อยเกินไป สำหรับเด็กเล็ก สระสัปดาห์ละ 2–3 ครั้งมักเพียงพอ สระบ่อยเกินไปอาจทำให้หนังศีรษะแห้ง ใช้แชมพูที่ทำมาสำหรับเด็ก เช่น Baby Natural Shampoo แชมพูเด็กของ Mama's Choice ที่มีส่วนผสมของสารสกัดสาหร่ายคอมบู โปรวิตามินบี 5 และสารสกัดมัลเบอร์รี ทำความสะอาดเส้นผมและหนังศีรษะอย่างอ่อนโยน ล้างออกง่าย (จดแจ้งกับ อย. เลขที่ 10-2-6900011912)

ดูแลคราบไขบนศีรษะ ถ้ามี ไขบนหนังศีรษะทารก (cradle cap) ที่หนาจะเกาะอยู่บนหนังศีรษะ ค่อย ๆ ทำให้นุ่มแล้วหวีออกเบา ๆ

หวีด้วยแปรงขนนุ่มมาก ช่วยให้สะเก็ดไขหลุดออก

ซับผมให้แห้ง ไม่ต้องถู

เลี่ยงยางรัดผมที่ดึงรั้ง สำหรับเด็กที่ผมยาวแล้ว

ส่วนผสมที่คุณแม่มักมองหาในผลิตภัณฑ์ดูแลเส้นผมเด็กคือแคนเดิลนัท (candlenut) ซึ่งใช้บำรุงหนังศีรษะและเส้นผมกันมาแต่ดั้งเดิมในอินโดนีเซีย Baby Hair Vitamin Lotion โลชั่นบำรุงผมเด็กของ Mama's Choice มีส่วนผสมของสารสกัดแคนเดิลนัท แพนทีนอล ว่านหางจระเข้ และน้ำมันพืช ช่วยบำรุงหนังศีรษะให้ชุ่มชื้น และให้เส้นผมของลูกนุ่มลื่น ดูมีน้ำหนัก ใช้ตอนนวดหนังศีรษะหลังอาบน้ำจึงกลายเป็นช่วงเวลาพิเศษของแม่ลูกไปด้วย ในการทดสอบการใช้งานจริงโดยผู้บริโภค 2022 (n=28) คุณแม่ 96% เห็นด้วยว่าหนังศีรษะลูกน้อยชุ่มชื้น และ 96% เห็นด้วยว่าผมลูกน้อยรู้สึกนุ่มลื่นขึ้น (จดแจ้งกับ อย. เลขที่ 10-2-6400027561)

วิธีใช้โลชั่นบำรุงผมเด็ก

ทาบนหนังศีรษะที่สะอาดและหมาด ๆ ไม่ต้องรอให้ผมแห้งสนิท แต่ไม่ควรเปียกโชก

เทลงบนฝ่ามือเล็กน้อยก่อนให้ไม่เย็นเกินไป แล้วลูบให้ทั่ว

นวด 2–3 นาที ด้วยปลายนิ้ว ไม่ใช้เล็บ วนเป็นวงกลมเบา ๆ

ใช้วันละ 1–2 ครั้งอย่างสม่ำเสมอ ถ้าหนังศีรษะลูกแดงหรือระคายเคือง ให้หยุดใช้

เมื่อไรควรพาลูกไปพบแพทย์

เรื่องเส้นผมของลูกน้อยส่วนใหญ่ดีขึ้นเองตามเวลา แต่ควรพาไปพบแพทย์เมื่อ

• มีหย่อมผมร่วงเป็นวงขอบชัด ที่ไม่ได้เกิดจากการเสียดสี
• หนังศีรษะแดง เป็นขุยกว้าง มีหนอง หรือมีกลิ่น
• ผมร่วงร่วมกับน้ำหนักหรือส่วนสูงขึ้นช้า
• ผมเปราะมากและขาดง่ายทั่วศีรษะ
• คราบไขบนศีรษะลามไปที่หน้าและลำตัว หรือไม่ดีขึ้นหลังผ่านไปหลายสัปดาห์

นอกเหนือจากนี้ เส้นผมของลูกน้อยมีจังหวะของตัวเอง และส่วนใหญ่ก็ตามทันเพื่อน ๆ ในที่สุดนะคะ