อาบน้ำเด็กแรกเกิด 13 ขั้นตอนง่าย ๆ ที่คุณแม่มือใหม่ทำได้เอง

คุณแม่หลายคนได้ฝึกอาบน้ำลูกกับพยาบาลตอนพักฟื้นที่โรงพยาบาลมาแล้ว แต่พอกลับถึงบ้านและต้องอาบเองครั้งแรก ทั้งความตื่นเต้น ความอิ่มใจ และความกังวลก็มาพร้อมกัน Mama’s Choice จึงรวบรวมเรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับการอาบน้ำเด็กแรกเกิดไว้ในที่เดียว ให้คุณแม่เตรียมตัวได้อย่างสบายใจขึ้น

ทำความเข้าใจทารกแรกเกิด

ทารกช่วงแรกเกิดถึง 28 วันกำลังปรับตัวจากความอบอุ่นในครรภ์มาสู่โลกภายนอก คอยังไม่แข็ง ผิวยังบอบบาง จึงต้องดูแลอย่างใกล้ชิด ลูกบางคนร้องไห้ตอนอาบน้ำช่วงแรก ๆ เพราะยังไม่คุ้นกับน้ำและอากาศ เรื่องนี้พบได้บ่อย เมื่อผ่านไปสักสองสามสัปดาห์ ลูกหลายคนจะเริ่มชอบเวลาอาบน้ำมากขึ้นนะคะ

ควรอาบน้ำเด็กแรกเกิดบ่อยแค่ไหน และเวลาไหนดี

ในอากาศร้อนแบบบ้านเรา คุณแม่ส่วนใหญ่อาบน้ำให้ลูกวันละ 1 ครั้ง แพทย์หญิงสุธีรา เอื้อไพโรจน์กิจ แนะนำว่าช่วง 2–3 เดือนแรก เวลาที่เหมาะคือช่วงสาย ๆ ก่อนกินนม หรือเวลาไหนก็ได้ที่คุณแม่สะดวก ขอให้เป็นก่อนมื้อนม เพราะลูกมักหลับไปหลังกินอิ่ม เมื่อลูกโตขึ้นอาจเลื่อนเวลาอาบน้ำเป็นหลังมื้อเย็นราว 1 ชั่วโมง ให้ลูกสบายตัวก่อนนอน

ทารกแรกเกิดไม่จำเป็นต้องอาบบ่อยกว่านั้น การอาบนานหรือถูสบู่บ่อยเกินไปอาจทำให้ผิวแห้ง วันที่ไม่สะดวกอาบ ใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นเช็ดตัว ซอกพับ และบริเวณผ้าอ้อมแทนได้

อุปกรณ์ที่ใช้อาบน้ำทารก

เตรียมของทุกอย่างให้ครบก่อนเริ่ม จะได้หยิบได้ทันทีโดยไม่ต้องหันหลังหรือปล่อยลูกไว้ลำพังแม้แต่วินาทีเดียว

• อ่างอาบน้ำ

• แผ่นกันลื่น

• ผ้าเช็ดตัวผืนใหญ่และผืนเล็ก

• ผ้าหรือฟองน้ำ

• สบู่และแชมพูสำหรับเด็ก

• สำลีกับน้ำต้มสุกสำหรับเช็ดตา

• สำลี ไม้พันสำลี และแอลกอฮอล์ 70% สำหรับเช็ดสะดือ (ถ้าโรงพยาบาลแนะนำให้ใช้)

• เสื้อผ้าสะอาดและผ้าอ้อม

• ที่รองสำหรับถอดเสื้อผ้าและแต่งตัว ปูด้วยพลาสติกกันน้ำ หรือปูผ้าขนหนูไว้ซับน้ำ

ถ้ายังมองหาสบู่อาบน้ำเด็กที่ใช้ประจำ ลองดู Mama’s Choice Hair & Body Wash เป็นสบู่เหลวอาบน้ำและสระผมเด็กแบบ 2in1 มีส่วนผสมของสารสกัดลาเวนเดอร์ คาโมมายล์ และน้ำตาลเมเปิ้ล ใช้ทำความสะอาดได้ทั้งผิวกายและเส้นผมของลูกน้อยในขวดเดียว คุณแม่ไม่ต้องสลับขวดระหว่างประคองลูกในอ่าง มือหนึ่งประคอง อีกมือก็อาบและสระได้ครบ

วิธีอาบน้ำเด็กแรกเกิด

อาบในห้องที่อากาศไม่เย็น ถ้าเปิดแอร์อยู่ให้ปิดก่อน แล้วทำตามขั้นตอนนี้

1. เตรียมตัวคุณแม่หรือคนที่จะอาบ

ถอดนาฬิกา สร้อยข้อมือ และแหวน กันไม่ให้ขีดข่วนผิวลูก แล้วล้างมือให้สะอาด

2. เตรียมอ่างอาบน้ำ

• ใช้น้ำอุ่นพอดี ใกล้เคียงอุณหภูมิร่างกาย ไม่ร้อนและไม่เย็น ทดสอบด้วยข้อศอกหรือข้อมือด้านในก่อนทุกครั้ง

• ถ้ายังไม่คล่อง ใส่น้ำสูงไม่เกิน 2 นิ้ว

• วางแผ่นกันลื่นไว้ในอ่าง

3. ถอดเสื้อผ้าและห่อตัว

วางลูกบนที่รอง ถอดเสื้อผ้าออก แล้วห่อตัวลูกด้วยผ้าขนหนูให้กระชับ เหลือไว้แค่ศีรษะ

4. เช็ดหน้าและหู

ใช้ผ้าชุบน้ำสะอาดเช็ดใบหน้า ใบหู และหลังหู เช็ดแค่ด้านนอกและปากรูหูตื้น ๆ ไม่ต้องแหย่เข้าไปข้างใน

5. เตรียมสระผม

อุ้มลูกขึ้นจากที่รอง ประคองศีรษะไว้ในอุ้งมือ ใช้แขนหนีบลำตัวลูกไว้ข้างเอว แล้วใช้นิ้วพับใบหูทั้งสองข้างลงเบา ๆ กันน้ำเข้าหู

6. สระผม

ใช้ฟองน้ำหรือผ้าขนหนูผืนเล็ก (ถ้าเป็นผ้าให้พันรอบมือ) ชุบน้ำแล้วบีบให้หมาด ลูบให้ทั่วศีรษะ หยดแชมพู 1–2 หยด ใช้ปลายนิ้วนวดเบา ๆ ให้ทั่ว ล้างออกให้สะอาด แล้วซับศีรษะให้แห้ง

7. พาลูกลงอ่าง

วางลูกบนที่รองแล้วแกะผ้าขนหนูออก ค่อย ๆ พาลูกลงอ่าง ให้ศีรษะลูกพักอยู่บนข้อมือข้างที่ไม่ถนัด ใช้นิ้วโป้งกับอีกสี่นิ้วโอบรอบต้นแขนบริเวณรักแร้ของลูกไว้

8. อาบด้านหน้า

ใช้ฟองน้ำหรือผ้าผืนเล็กลูบตัวลูกให้เปียก ถูสบู่ทีละส่วน ตั้งแต่แขน ซอกคอ ลำตัว จนถึงขา แล้วล้างฟองออกให้หมด ควรล้างออกเร็ว ๆ ก่อนลูกเอามือเข้าปาก และอย่าลืมล้างบริเวณอวัยวะเพศและก้นให้สะอาด ถ้ากลัวลูกลื่นหลุดมือ ใช้ที่รองอาบน้ำแบบตาข่ายมีโครงที่พาดกับขอบอ่างช่วยได้

9. อาบด้านหลัง

ใช้มืออีกข้างจับที่หัวไหล่ แล้วพลิกลูกให้คว่ำ อกพาดอยู่บนแขนคุณแม่ ถูสบู่ให้ทั่วหลัง ก้น และขา แล้วล้างออกให้สะอาด

10. เช็ดตัวให้แห้ง

อุ้มลูกขึ้นจากอ่าง ห่อผ้าเช็ดตัวแล้วซับให้แห้ง โดยเฉพาะตามซอกคอ รักแร้ และข้อพับ

11. แต่งตัวให้ลูก

เลือกเสื้อผ้าตามอากาศ ถ้าอากาศร้อนให้ใส่ชุดที่โปร่งสบาย ไม่จำเป็นต้องใส่ถุงมือถุงเท้า

12. เช็ดสะดือ

สายสะดือจะค่อย ๆ แห้งและหลุดเอง ส่วนใหญ่ภายใน 1–3 สัปดาห์ ระหว่างนั้นต้องดูแลสะดือให้สะอาดและแห้งเสมอ เพราะสะดือที่สกปรกอาจติดเชื้อได้ รายละเอียดอยู่ในหัวข้อถัดไป

13. ทำความสะอาดตา จมูก และปาก

• ตา ใช้สำลีชุบน้ำต้มสุกที่อุ่นแล้ว บีบให้หมาด เช็ดจากหัวตาไปหางตาทางเดียว สำลีหนึ่งก้อนใช้เช็ดหนึ่งครั้ง ถ้ายังไม่สะอาดให้เปลี่ยนก้อนใหม่ ทำแบบนี้ทั้งสองข้าง (ถ้ามีขี้ตามาก ตาแดง หรือตาบวม ควรปรึกษาแพทย์)

• จมูก ใช้ไม้พันสำลีเช็ดเฉพาะปากรูจมูกตื้น ๆ ทั้งสองข้าง

• ปาก ใช้ผ้าก๊อซชุบน้ำต้มสุกพันนิ้ว แล้วเช็ดเบา ๆ ให้ทั่วปาก

วิธีดูแลสะดือเด็ก

สายสะดือมีหลอดเลือดที่อาจเป็นทางเข้าของเชื้อโรค และผิวรอบสะดือก็บอบบาง ถ้าทำความสะอาดไม่ทั่วอาจติดเชื้อได้ จึงควรดูแลอย่างใส่ใจ

• ทำความสะอาดสะดือหลังอาบน้ำและหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม แล้วเช็ดให้แห้งทุกครั้ง

• พับขอบผ้าอ้อมให้อยู่ต่ำกว่าสะดือ ไม่ให้ผ้าอ้อมที่เปียกชื้นสัมผัสสะดือ

• ถ้าเห็นหนอง มีกลิ่นเหม็น รอบสะดือแดงลาม มีเลือดซึม หรือลูกร้องเมื่อแตะสะดือ ควรพาลูกไปพบแพทย์

วิธีทำความสะอาดสะดือ วิธีที่ใช้ในแต่ละโรงพยาบาลอาจต่างกัน บางแห่งแนะนำให้เช็ดด้วยแอลกอฮอล์ 70% บางแห่งแนะนำให้ล้างด้วยน้ำสะอาดแล้วปล่อยให้แห้ง ให้ทำตามที่พยาบาลหรือคุณหมอของลูกแนะนำ สำหรับวิธีเช็ดด้วยแอลกอฮอล์ แพทย์หญิงศศินี เอี่ยมอุไรรัตน์ แนะนำให้คุณพ่อคุณแม่ทำความคุ้นเคยกับสะดือก่อน โดยจับสายสะดือขึ้นตั้งตรง แล้วเอียงไปซ้าย ขวา หน้า และหลัง จะเห็นซอกเล็ก ๆ ที่โคนสะดือ จากนั้นทำความสะอาดแบบนี้

• ใช้ไม้พันสำลีชุบแอลกอฮอล์ 70% เช็ดซอกโคนสะดือ หมุนไปทางเดียว ไม่เช็ดย้อนไปมา ถ้าก้านแรกยังไม่สะอาด ให้ทิ้งแล้วใช้ก้านใหม่จนสะอาด

• ใช้สำลีก้อนชุบแอลกอฮอล์ 70% เช็ดสายสะดือ จากโคนขึ้นไปถึงปลายให้รอบทุกด้าน

• ใช้สำลีก้อนชุบแอลกอฮอล์ 70% บีบให้หมาด เช็ดผิวรอบโคนสะดือ วนออกไปราว 1–2 นิ้ว

ข้อควรระวังในการอาบน้ำทารก

ช่วงอาบน้ำเป็นช่วงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ ข้อควรจำมีดังนี้

• อย่าออกจากห้องหรือละสายตาจากลูกระหว่างอาบน้ำไม่ว่าด้วยเหตุผลใด เตรียมของให้ครบก่อนเริ่ม

• ถ้าเช็ดตัวหรือแต่งตัวลูกบนโต๊ะ ระวังลูกพลัดตกตอนคุณแม่หันไปหยิบของ ควรวางของทุกอย่างไว้ใกล้มือ

• วัดความร้อนของน้ำด้วยข้อมือด้านในหรือข้อศอก เพราะผิวตรงนั้นไวต่อความร้อนกว่าฝ่ามือ

• ไม่ควรใช้สบู่ของผู้ใหญ่อาบน้ำให้ลูก ถ้าสบู่เด็กหมด อาบด้วยน้ำเปล่าไปก่อนได้

• ไม่ต้องใช้สบู่ล้างหน้าลูก แม้จะเป็นสบู่เด็ก ใช้ผ้าชุบน้ำสะอาดเช็ดก็พอ

• ทารกมักตกใจเมื่อมีอะไรมาบังตาจนมืดทันที จึงไม่ควรใช้ผ้าทั้งผืนเช็ดลงมาทั้งหน้า ให้เช็ดทีละส่วน เริ่มจากหน้าผาก แก้มทีละข้าง จมูก ปาก คาง ซอกคอ และหลังคอ

• เช็ดตาจากหัวตาไปหางตาเสมอ

• เช็ดตัวเสร็จแล้วให้คลุมผ้าเช็ดตัวไว้ก่อนอุ้มไปแต่งตัว ลูกจะได้ไม่หนาว

• ไม่ควรโรยแป้งฝุ่นให้ทารก เพราะลูกอาจสูดผงแป้งเข้าจมูกและปอดได้

อ้างอิง

• #วิธีอาบน้ำให้ลูกน้อย ช่วงแรกๆ… – สุธีรา เอื้อไพโรจน์กิจ

• วิธีอาบน้ำเด็ก – Thaihealth.or.th | สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ

• [ 8 วิธีอาบน้ำเด็กแรกเกิด ] ให้ปลอดภัย คุณแม่-คุณพ่อมือใหม่ ทำตามได้ชัวร์ 100%

• แผนการสอนสุขศึกษา เรื่อง การดูแลทำความสะอาดร่างกายทารกแรกเกิด จากเว็บไซต์คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ภาควิชากุมารเวชศาสตร์

• สะดือเด็กทารกทำความสะอาดอย่างไรให้ปลอดภัย ? โรงพยาบาลศิครินทร์ (sikarin.com)

บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

7 ความเชื่อผิด ๆ หลังคลอดที่คุณแม่ไม่ต้องทำตาม

วิธีปั๊มนม เทคนิคปั๊มนม รวมทุกเรื่องเกี่ยวกับการปั๊มนมที่คุณแม่มือใหม่ควรรู้

ดูแลน้ำหนักหลังคลอดแบบไม่ต้องออกกำลังกายหนัก 6 วิธี

ผิวลูกน้อยลอก เกิดจากอะไร และดูแลอย่างไรดี

คราบไขบนศีรษะทารก (Cradle Cap) สาเหตุและวิธีดูแล