การฝากครรภ์ คู่มือสำหรับว่าที่คุณแม่ ตรวจอะไรบ้าง ไปกี่ครั้ง ฝากที่ไหนดี

เมื่อรู้ว่ากำลังจะมีน้อง สิ่งแรกที่ควรทำคือไปพบแพทย์เพื่อเริ่มฝากครรภ์ การฝากครรภ์คือการไปตรวจตามนัดตลอดช่วงตั้งครรภ์ เพื่อให้แพทย์และพยาบาลติดตามสุขภาพของคุณแม่และลูกในครรภ์ ถ้าคุณพ่อไปด้วยได้ก็ยิ่งดี ก่อนจะไปดูว่าฝากครรภ์แล้วต้องตรวจอะไรบ้าง ลองทบทวนอาการที่บอกว่าอาจตั้งครรภ์กันก่อน

อาการที่บอกว่าอาจตั้งครรภ์มีอะไรบ้าง

การเปลี่ยนแปลงของร่างกายที่พบได้บ่อยเมื่อเริ่มตั้งครรภ์ เช่น

• ประจำเดือนไม่มาตามกำหนด

• หัวใจเต้นเร็วกว่าปกติเล็กน้อย

• คลื่นไส้ อาเจียน หรือแพ้ท้อง

• น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น

• หิวบ่อยขึ้นหรืออยากอาหารบางอย่าง

• กระหายน้ำบ่อย

• เต้านมขยายและคัดตึง

• ผิวรอบหัวนมคล้ำขึ้น

• ปัสสาวะบ่อยขึ้น

• ผิวเปลี่ยนไป บางคนมีรอยคล้ำตามข้อพับ

• คันผิวบริเวณที่ผิวยืดขยาย

• หน้าท้องใหญ่ขึ้น

อาการเหล่านี้เป็นเพียงสัญญาณเบื้องต้น การยืนยันว่าตั้งครรภ์ทำได้ด้วยการตรวจปัสสาวะหรือตรวจเลือด แล้วไปพบแพทย์เพื่อยืนยันอีกครั้ง

ทำไมต้องฝากครรภ์

การฝากครรภ์ทำให้แพทย์ พยาบาลผดุงครรภ์ และบุคลากรสุขภาพคนอื่น ๆ ได้ดูแลคุณแม่อย่างต่อเนื่องตลอดการตั้งครรภ์ แม้คุณแม่จะรู้สึกสบายดีและไม่มีอาการผิดปกติ การไปตามนัดก็ยังสำคัญ เพราะบางภาวะไม่แสดงอาการในช่วงแรก การตรวจเป็นระยะช่วยให้แพทย์พบความเสี่ยงได้เร็วและดูแลได้ทันท่วงที

การไปฝากครรภ์ยังเป็นโอกาสที่คุณแม่จะได้ถามเรื่องที่สงสัย เช่น ในแต่ละไตรมาสร่างกายจะเปลี่ยนไปอย่างไร อาการแบบไหนปกติ อาการแบบไหนควรรีบมาโรงพยาบาล การคลอดธรรมชาติเป็นอย่างไร หรือหลังคลอดต้องเตรียมดูแลลูกอย่างไร คุณแม่ปรึกษาเรื่องการใช้ชีวิตประจำวันได้เช่นกัน ทั้งเรื่องอาหาร ความเครียด การเลิกสูบบุหรี่ และการงดแอลกอฮอล์ นอกจากนี้การฝากครรภ์ยังช่วยให้

• คุณแม่ได้ตรวจสุขภาพเป็นระยะตลอดการตั้งครรภ์

• แพทย์ได้ติดตามทั้งสุขภาพกายและสุขภาพใจของคุณแม่ รวมถึงพัฒนาการของลูกในครรภ์

• หากพบปัญหาทางร่างกายหรือจิตใจ แพทย์จะดูแลรักษาได้เร็ว ก่อนที่จะส่งผลต่อลูกในครรภ์

การฝากครรภ์ตรวจอะไรบ้าง

การตรวจในแต่ละครั้งจะต่างกันไปตาม

• สุขภาพของคุณแม่ และความเสี่ยงของคุณแม่หรือลูกในครรภ์

• อายุครรภ์

• ปัญหาที่คุณแม่พบระหว่างตั้งครรภ์

โดยทั่วไป คุณแม่จะได้รับการตรวจ การสแกน และคำแนะนำในเรื่องต่อไปนี้

• คำนวณอายุครรภ์และกำหนดคลอด และอธิบายว่ากำหนดคลอดมีความหมายอย่างไรต่อการดูแลคุณแม่และลูก

• ซักประวัติการเจ็บป่วย สุขภาพทั่วไป และการตั้งครรภ์ครั้งก่อน ๆ

• สอบถามยาและอาหารเสริมที่คุณแม่ใช้อยู่

• สอบถามประวัติการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก

• ประเมินสุขภาพใจ และให้ความช่วยเหลือหากคุณแม่มีภาวะซึมเศร้าหรือวิตกกังวล

• วัดความดันโลหิต ชั่งน้ำหนัก และตรวจปัสสาวะ

• ตรวจเลือดและตรวจคัดกรองตามช่วงอายุครรภ์

• ให้คำแนะนำเรื่องอาหารและการปรับการใช้ชีวิต

• คลำและวัดขนาดหน้าท้อง และฟังเสียงหัวใจลูก

• ถามถึงสภาพแวดล้อมที่บ้าน ที่ทำงาน และคนที่คอยช่วยเหลือคุณแม่ หากคุณแม่กำลังเผชิญความรุนแรงในครอบครัว นี่คือช่องทางหนึ่งที่ขอความช่วยเหลือได้

• ตรวจร่างกายเพิ่มเติมเมื่อมีอาการผิดปกติ

• วางแผนการคลอด

• พูดคุยว่าจะทำอย่างไรหากการคลอดไม่เป็นไปตามแผน

• แนะนำชั้นเรียนเตรียมคลอด

• ให้คำแนะนำเรื่องการพาลูกกลับบ้าน การให้นม และการดูแลลูกแรกเกิด

การนัดฝากครรภ์แต่ละช่วงโดยย่อ

ตารางนัดด้านล่างเป็นตัวอย่างจากแนวทางของต่างประเทศ โรงพยาบาลแต่ละแห่งในไทยอาจนัดและตรวจต่างกันไป ให้ยึดตามที่แพทย์ของคุณแม่แนะนำเป็นหลัก

• ช่วง 16 สัปดาห์แรก แพทย์จะแจ้งผลตรวจร่างกายและผลเลือดครั้งแรก พร้อมพูดคุยถึงการดูแลตัวเอง หากค่าฮีโมโกลบินต่ำกว่า 110 กรัมต่อลิตร แพทย์อาจให้ธาตุเหล็กเสริม

• อายุครรภ์ 18–20 สัปดาห์ มักเป็นช่วงอัลตราซาวนด์ตรวจโครงสร้างร่างกายของลูก หากพบว่ารกเกาะต่ำใกล้ปากมดลูก แพทย์อาจนัดอัลตราซาวนด์ซ้ำเมื่ออายุครรภ์ประมาณ 32 สัปดาห์

• อายุครรภ์ 28 สัปดาห์ นอกจากการตรวจตามปกติ คุณแม่อาจได้ตรวจเลือดดูภาวะโลหิตจางและแอนติบอดีต่อเม็ดเลือดแดง หากค่าฮีโมโกลบินต่ำกว่า 105 กรัมต่อลิตร แพทย์จะดูแลต่อ และอาจฉีดวัคซีนป้องกันโรคไอกรนให้ในช่วงนี้

• อายุครรภ์ 34 สัปดาห์ แพทย์จะให้ข้อมูลการเตรียมตัวคลอด ทางเลือกในการจัดการความเจ็บปวดระหว่างคลอด และวัดความดันโลหิตกับตรวจปัสสาวะ

• อายุครรภ์ 36 สัปดาห์ แพทย์จะตรวจท่าของลูกในครรภ์ และให้ข้อมูลเรื่องการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ การดูแลลูกแรกเกิด ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด และการให้วิตามินเคแก่ลูกหลังคลอด

• อายุครรภ์ 38 สัปดาห์ ตรวจตามปกติ

• อายุครรภ์ 41 สัปดาห์ หากยังไม่คลอด แพทย์อาจเสนอการเลาะถุงน้ำคร่ำ (membrane sweep) และพูดคุยเรื่องทางเลือกในการชักนำการคลอด

ต้องไปฝากครรภ์กี่ครั้ง

ข้อมูลจาก Raising Children Network ของออสเตรเลียระบุว่า หากเป็นท้องแรกและไม่มีภาวะแทรกซ้อน คุณแม่จะได้รับนัดประมาณ 8–10 ครั้ง ส่วนท้องถัดไปประมาณ 7–9 ครั้ง จำนวนจริงขึ้นอยู่กับโรงพยาบาลและสุขภาพของคุณแม่ในแต่ละครรภ์

หากพบปัญหาระหว่างตั้งครรภ์ แพทย์อาจนัดถี่ขึ้น และอาจต้องตรวจหรืออัลตราซาวนด์เพิ่มเติม และถ้าคุณแม่มีอาการผิดปกติหรือกังวลใจเรื่องใด ไม่ต้องรอให้ถึงวันนัด ไปพบแพทย์ก่อนได้เลยนะคะ

คุณพ่อไปฝากครรภ์ด้วยได้ไหม

ได้ และเป็นเรื่องดีที่คุณพ่อได้มีส่วนร่วมตั้งแต่ช่วงตั้งครรภ์ ไม่ใช่แค่คุณพ่อเท่านั้น สมาชิกในครอบครัวหรือเพื่อนสนิทก็ไปเป็นเพื่อนคุณแม่ได้ โดยเฉพาะคนที่คุณแม่อยากให้อยู่ด้วยตอนคลอด การไปฟังแผนการคลอดและคำแนะนำจากแพทย์ด้วยกันจะช่วยให้เขาเตรียมตัวช่วยคุณแม่ได้ถูกจังหวะ บางโรงพยาบาลมีข้อกำหนดเรื่องผู้ติดตาม จึงควรสอบถามก่อนไป

คำถามที่แพทย์อาจถามระหว่างฝากครรภ์

เตรียมคำตอบเรื่องเหล่านี้ไว้ล่วงหน้า จะช่วยให้การฝากครรภ์ครั้งแรกราบรื่นขึ้น

• ประจำเดือนครั้งสุดท้ายมาวันที่เท่าไร

• ตอนนี้สุขภาพเป็นอย่างไร มีโรคประจำตัวหรือไม่

• เคยเจ็บป่วยรุนแรงหรือผ่าตัดมาก่อนหรือไม่

• เคยตั้งครรภ์หรือแท้งมาก่อนหรือไม่

• เชื้อชาติและประวัติครอบครัวของคุณแม่และคุณพ่อ เพื่อประเมินความเสี่ยงโรคทางพันธุกรรมบางชนิด

• ในครอบครัวมีฝาแฝดหรือไม่

• คุณแม่และคุณพ่อทำงานอะไร อยู่อาศัยแบบไหน เพื่อดูว่ามีปัจจัยแวดล้อมใดที่ควรระวังระหว่างตั้งครรภ์

• ช่วงนี้รู้สึกอย่างไร เคยมีภาวะซึมเศร้าหรือไม่

ฝากครรภ์ที่ไหนดี

โรงพยาบาลที่ใกล้บ้านหรือเดินทางสะดวกเป็นตัวเลือกที่ดี เพราะหากมีเหตุฉุกเฉินจะไปถึงได้เร็ว แต่ถ้าคุณแม่มีโรคประจำตัวที่ต้องรักษาต่อเนื่อง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคไทรอยด์ การฝากครรภ์ที่โรงพยาบาลเดียวกับที่รักษาอยู่จะช่วยให้แพทย์ดูแลได้ต่อเนื่อง หากโรงพยาบาลนั้นอยู่ไกล ให้ขอสำเนาประวัติและผลการรักษาไปให้แพทย์ที่ฝากครรภ์ด้วย

แนะนำที่ฝากครรภ์

แพทย์ติดตามสุขภาพของลูกในครรภ์อย่างไร

ระหว่างฝากครรภ์ แพทย์จะประเมินทั้งคุณแม่และลูกอย่างต่อเนื่อง เช่น

• วัดขนาดหน้าท้องของคุณแม่

• ติดตามน้ำหนักของคุณแม่ทุกครั้งที่ไปตามนัด

• อัลตราซาวนด์เพื่อดูการเจริญเติบโตและท่าของลูกในครรภ์

• ให้คุณแม่นับลูกดิ้นและจดบันทึก ตามวิธีที่แพทย์หรือพยาบาลแนะนำ หากลูกดิ้นน้อยลงจากปกติ ควรรีบไปโรงพยาบาล

• ฟังเสียงหัวใจลูกด้วยเครื่องฟังเสียงหัวใจทารก (Doppler) ซึ่งทำให้คุณแม่ได้ยินเสียงหัวใจลูกด้วย

• ในบางกรณี เช่น สงสัยว่าลูกโตช้าหรือใกล้คลอด แพทย์อาจตรวจด้วยเครื่องบันทึกการเต้นของหัวใจทารก (Cardiotocography หรือ CTG)

ไม่มีการตรวจใดบอกล่วงหน้าได้แน่นอนว่าการคลอดจะราบรื่น แต่การไปตามนัดทุกครั้งช่วยให้แพทย์พบความผิดปกติได้เร็วและวางแผนดูแลได้ทัน

อัลตราซาวนด์คืออะไร

อัลตราซาวนด์คือการใช้คลื่นเสียงความถี่สูงสร้างภาพของลูกในครรภ์บนจอ ทำให้แพทย์ดูได้ว่าลูกเติบโตและมีพัฒนาการตามวัยหรือไม่ และคุณแม่ก็ได้เห็นลูกไปพร้อมกัน ผู้ทำอัลตราซาวนด์อาจเป็นแพทย์ หรือเจ้าหน้าที่ที่ผ่านการฝึกเฉพาะทางด้านนี้ แล้วแต่โรงพยาบาล

ขั้นตอนไม่ซับซ้อน แพทย์จะทาเจลเย็น ๆ บนหน้าท้อง แล้วเลื่อนหัวตรวจไปมาเพื่อดูลูกในมุมต่าง ๆ อัลตราซาวนด์ใช้ทางการแพทย์มาหลายสิบปี และยังไม่พบหลักฐานว่าเป็นอันตรายต่อลูกเมื่อทำตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญจึงแนะนำให้ทำอัลตราซาวนด์เมื่อแพทย์เห็นว่าจำเป็น ไม่ใช่เพื่อถ่ายภาพที่ระลึกนอกสถานพยาบาลนะคะ

บทความที่เกี่ยวข้อง

7 ที่ตรวจครรภ์ยี่ห้อไหนดี วิธีเลือกและอ่านผล

อาการคนท้องแต่ละสัปดาห์ ตั้งแต่สัปดาห์แรก ดูแลอย่างไรดี

คู่มือเตรียมตัวให้พร้อมสำหรับการ ผ่าคลอด ฉบับคุณแม่มือใหม่

เมื่อรู้ว่าตั้งครรภ์แล้ว อย่าลืมไปฝากครรภ์โดยเร็ว แพทย์จะได้ดูแลคุณแม่และลูกได้ตั้งแต่ต้น และช่วยรับมือกับความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นระหว่างตั้งครรภ์ได้ทันเวลา