แพ้ท้องน้ำลายไหลมากผิดปกติ เกิดจากอะไร และ 4 วิธีรับมือ

คุณแม่ที่มีอาการแพ้ท้อง บางคนรู้สึกว่าน้ำลายเปรี้ยว น้ำลายเต็มปาก ต้องบ้วนทิ้งอยู่เรื่อย ๆ จนยิ่งคลื่นไส้ อาการแบบนี้เรียกว่าภาวะน้ำลายมากผิดปกติ (Hypersalivation)

ภาวะนี้เกิดได้กับทุกคน แต่พบบ่อยขึ้นในคุณแม่ตั้งครรภ์ เพราะฮอร์โมนเปลี่ยนแปลงมากในช่วงนี้ ทางการแพทย์เรียกว่า Ptyalism gravidarum คือภาวะที่มีน้ำลายมากกว่าปกติระหว่างตั้งครรภ์

ส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่ทำให้ไม่สบายตัวได้มาก Mama’s Choice รวบรวมสาเหตุ ช่วงเวลาที่มักเป็น และวิธีรับมือมาให้คุณแม่ลองดูค่ะ

น้ำลายมากผิดปกติระหว่างตั้งครรภ์ เกิดจากอะไร

ปกติต่อมน้ำลายผลิตน้ำลายวันละประมาณ 0.75–1.5 ลิตร เพื่อให้ช่องปากชุ่มชื้น ช่วยรับรส ช่วยย่อยอาหาร และชะล้างเศษอาหารและเชื้อโรคในช่องปาก ในคุณแม่ที่มีภาวะนี้ น้ำลายจะมากเกินกว่าที่ร่างกายต้องใช้ หรือรู้สึกว่ามาก เพราะกลืนลงไปได้น้อยลง

น้ำลายที่ท่วมปากทำให้รำคาญและอึดอัดใจ ยิ่งคุณแม่ที่มีอาการแพ้ท้องหรือคลื่นไส้อยู่แล้ว อาการนี้อาจทำให้อาเจียนบ่อยขึ้น

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะน้ำลายมากในคุณแม่ตั้งครรภ์

• ฮอร์โมนที่เปลี่ยนไประหว่างตั้งครรภ์ ฮอร์โมนเหล่านี้เกี่ยวข้องกับอาการคลื่นไส้อาเจียน และในบางคนอาจถึงขั้นแพ้ท้องรุนแรง (hyperemesis gravidarum) จึงมักพบคุณแม่ที่แพ้ท้องร่วมกับน้ำลายมาก

• อาการคลื่นไส้และอาเจียน ทำให้คุณแม่บางคนไม่อยากกลืนน้ำลายหรือดื่มน้ำ น้ำลายจึงค้างอยู่ในปาก กรดจากกระเพาะที่ขึ้นมากับการอาเจียนก็ทำให้ในปากเปรี้ยวและกระตุ้นให้มีน้ำลายมากขึ้น

• ปัญหาฟันและเหงือก เช่น ฟันผุหรือเหงือกอักเสบ อาจทำให้ช่องปากระคายเคืองและมีน้ำลายมากขึ้น

• การติดเชื้อหรือการอักเสบในช่องปากและลำคอ เช่น เชื้อราในช่องปาก ฝีในช่องปาก หรือทอนซิลอักเสบ ก็ทำให้น้ำลายมากขึ้นได้

• กรดไหลย้อน ระหว่างตั้งครรภ์ ฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนทำให้หูรูดหลอดอาหารคลายตัว กรดจากกระเพาะจึงไหลย้อนขึ้นมาได้ง่าย นอกจากแสบร้อนกลางอกหรือลิ้นปี่แล้ว ยังทำให้รู้สึกเปรี้ยวในปากและมีน้ำลายมากขึ้น

• การได้รับสารพิษบางชนิด เช่น สารปรอท สารหนู ยาฆ่าแมลงกลุ่มออร์แกโนฟอสเฟต หรือควันพิษ ซึ่งมีผลต่อระบบทางเดินอาหารและทางเดินหายใจ และทำให้มีน้ำลายมากขึ้นได้

ในบางกรณี โรคอื่น ๆ เช่น โรคตับ ตับอ่อนอักเสบ หรือภาวะวิตกกังวล ก็อาจเกี่ยวข้องกับอาการนี้ได้ ถ้าน้ำลายมากร่วมกับอาการอื่นที่ผิดปกติ ควรเล่าให้คุณหมอที่ฝากครรภ์ฟังนะคะ

น้ำลายมากผิดปกติตอนท้อง อันตรายไหม

คุณแม่ที่แพ้ท้องมักมีน้ำลายมากร่วมด้วย บางคนคลื่นไส้จนแค่กลืนน้ำลายก็พะอืดพะอม โดยทั่วไปภาวะนี้ไม่เป็นอันตรายต่อคุณแม่และลูก ยกเว้นเมื่อมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย เช่น กรดไหลย้อน ฟันผุ หรือเหงือกอักเสบ ซึ่งควรให้แพทย์หรือทันตแพทย์ตรวจและรักษา

ถึงจะไม่อันตรายต่อการตั้งครรภ์ แต่ภาวะนี้ทำให้ดูแลช่องปากได้ยากขึ้น และอาจทำให้มีกลิ่นปาก ปากแห้งแตก หรือขาดน้ำได้ถ้าบ้วนน้ำลายทิ้งบ่อยแต่ดื่มน้ำน้อย

ที่ต้องระวังคือ ภาวะนี้มักทำให้กินได้น้อยลง เพราะมีรสขมหรือเปรี้ยวในปาก และพะอืดพะอมจนอยากอาเจียน โดยเฉพาะตอนเช้า ถ้าแพ้ท้องรุนแรงจนดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อย อ่อนเพลียมาก หรือน้ำหนักลด ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว เพราะอาจขาดน้ำและเกลือแร่

น้ำลายมากผิดปกติ มักเป็นช่วงไหน

ภาวะนี้มักเริ่มในไตรมาสแรก พร้อม ๆ กับอาการแพ้ท้อง ช่วงที่ฮอร์โมนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว อาการแพ้ท้องของคุณแม่ส่วนใหญ่จะค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อเข้าไตรมาสที่ 2 แต่น้ำลายมากอาจยังมีต่อไปอีกระยะ บางคนเป็นจนถึงคลอด ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องผิดปกติ และมักหายไปเองหลังคลอด

ความกังวลไม่ได้ทำให้ใครเป็นภาวะนี้ แต่การรู้ว่าอาการจะดีขึ้นได้ก็ช่วยให้คุณแม่ใจเย็นลง ระหว่างนี้ลองทำตาม 4 วิธีด้านล่าง เพื่อเลี่ยงสิ่งที่กระตุ้นน้ำลายและทำให้สบายตัวขึ้น

4 วิธีรับมือภาวะน้ำลายมากผิดปกติระหว่างตั้งครรภ์

ภาวะน้ำลายมากที่มากับอาการแพ้ท้องไม่ใช่ปัญหาใหญ่ และมีหลายวิธีที่คุณแม่ทำเองได้ที่บ้าน ลองดูว่าวิธีไหนเหมาะกับตัวเอง

1. ดูแลความสะอาดช่องปากให้มากขึ้น

สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย แนะนำให้คุณแม่ตั้งครรภ์ดูแลเหงือกและฟันด้วยการแปรงฟันและบ้วนปากอย่างถูกวิธี เพราะมีการศึกษาพบว่าโรคเหงือกอักเสบรุนแรง (ปริทันต์อักเสบ) เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงคลอดก่อนกำหนดและทารกน้ำหนักแรกเกิดน้อย และเชื้อที่ทำให้ฟันผุในปากแม่ยังส่งต่อไปยังลูกได้หลังคลอด

คุณแม่ที่กินจุบจิบหรืออาเจียนบ่อย อาจมีเศษอาหารและกรดจากกระเพาะค้างอยู่ตามขอบเหงือก กระพุ้งแก้ม และลิ้น หลังอาเจียนให้บ้วนปากด้วยน้ำเปล่าหรือน้ำยาบ้วนปากก่อน แล้วรอสักครู่ค่อยแปรงฟัน และแปรงลิ้นเบา ๆ ด้วย

ช่วงแพ้ท้อง แค่กลิ่นยาสีฟันแรง ๆ ก็ทำให้พะอืดพะอมได้ คุณแม่หลายคนจึงหันมาใช้ผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปากของ Mama’s Choice ซึ่งพัฒนาสูตรสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์ สูตรไม่มีฟลูออไรด์และน้ำยาบ้วนปากไม่มีแอลกอฮอล์ บ้วนแล้วไม่แสบปาก ใช้ทำความสะอาดช่องปากหลังอาเจียนหรือหลังมื้ออาหาร และช่วยให้ลมหายใจหอมสดชื่นขึ้นทันทีที่บ้วน

2. เลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มบางประเภท

อาหารรสจัดและผลไม้ที่เปรี้ยวมากกระตุ้นต่อมน้ำลายให้ทำงานมากขึ้น ส่วนขนมหวาน ขนมแป้ง น้ำอัดลม เครื่องดื่มรสหวาน และหมากฝรั่งที่มีน้ำตาล ทำให้ช่องปากเป็นกรดและเสี่ยงฟันผุ ถ้าอยากให้น้ำลายลดลง ลองลดอาหารกลุ่มนี้ดูนะคะ

ผลไม้เปรี้ยวมีกรดอินทรีย์ (organic acid) หลายชนิด เช่น กรดซิตริก (citric acid) กรดมาลิก (malic acid) และกรดทาร์ทาริก (tartaric acid) ถ้ากินตอนท้องว่าง คุณแม่บางคนอาจไม่สบายท้อง คลื่นไส้ หรืออยากอาเจียนมากขึ้น

3. จิบน้ำบ่อย ๆ

ดื่มน้ำให้พอในแต่ละวัน ราว 8 แก้ว การดื่มน้ำช่วยชะล้างช่องปาก ลดความรู้สึกเปรี้ยวในปาก และชดเชยน้ำที่เสียไปจากการบ้วนน้ำลายทิ้ง ถ้าแพ้ท้องจนดื่มน้ำทีละมาก ๆ ไม่ได้ ให้จิบทีละน้อยตลอดวันแทน คุณแม่บางคนรู้สึกสดชื่นขึ้นเมื่อจิบน้ำขิงอุ่น ๆ หรือน้ำตะไคร้ สลับกับน้ำเปล่า

4. พกทิชชูติดตัว

คุณแม่ที่มีน้ำลายมากมักต้องบ้วนน้ำลายบ่อย พกทิชชูหรือผ้าเช็ดหน้าไว้ เมื่อน้ำลายสะสมในปากก็บ้วนทิ้งได้ทันที ไม่ต้องฝืนกลืน เพราะการฝืนกลืนอาจทำให้คลื่นไส้มากขึ้น

บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

ยาสีฟันสำหรับคนท้อง ตั้งครรภ์แล้วจำเป็นต้องเปลี่ยนไหม

15 อาการคนท้องระยะแรก 5 วิธีรับมือกลิ่นปากตอนท้อง

สาร SLS กับคนท้องและทารก ข้อเท็จจริงที่ควรรู้

สารเคมีในชีวิตประจำวันที่คุณแม่มือใหม่ควรรู้