สามี ดูแล คนท้อง อย่างไร 5 สัมผัสและสิ่งที่ครอบครัวช่วยได้

สิ่งที่สามีให้คนท้องได้มากที่สุดคือสองมือและเวลาของตัวเอง การประคบหลังและนวดน่องเบา ๆ ช่วยให้ภรรยาสบายตัวและหลับง่ายขึ้นระหว่างตั้งครรภ์ ส่วนหลังคลอด สิ่งที่คุณแม่ต้องการมากกว่าดอกไม้คือการนอนเป็นช่วงยาว คนช่วยยกลูกตอนตีสอง และคนที่สังเกตเห็นว่าเธอร้องไห้บ่อยเกินสองสัปดาห์แล้วพาไปพบแพทย์

5 สัมผัสจากสามีที่ช่วยให้คนท้องผ่อนคลาย

เมื่อฮอร์โมนทำให้อารมณ์แปรปรวน การได้กอด ได้จับมือ และได้มีคนนั่งฟังโดยไม่รีบแก้ปัญหา ช่วยให้คุณแม่รู้ว่าไม่ได้เผชิญทุกอย่างลำพัง สัมผัสด้านล่างนี้ทำได้ทุกคืน

1. ประคบอุ่นที่หลังก่อนนอน ใช้ผ้าขนหนูชุบน้ำอุ่น บิดหมาด วางที่บั้นเอวขณะคุณแม่นอนตะแคง ความอุ่นช่วยให้กล้ามเนื้อที่รับน้ำหนักมาทั้งวันผ่อนคลาย ใช้น้ำแค่อุ่น ไม่ร้อนจัด
2. นวดน่องและเท้าเบา ๆ ยิ่งอายุครรภ์มาก ขายิ่งบวมและเมื่อย ใช้ฝ่ามือลูบจากข้อเท้าขึ้นไปหาเข่า น้ำหนักมือเท่าการทาโลชั่น
3. ลูบศีรษะและหอมหน้าผาก ทำพร้อมกับชวนคุยว่าวันนี้เป็นอย่างไร แล้วฟังให้จบก่อน
4. วางมือบนท้องแล้วคุยกับลูก เล่าว่าวันนี้พ่อทำอะไร ช่วงเวลาเล็ก ๆ นี้ทำให้คุณแม่เห็นว่าคนข้างกายตั้งใจกับการเป็นพ่อ
5. นวดคลายปวดเมื่อยอย่างเบามือ เมื่อคุณแม่ปวดหลังหรือสะโพก ใช้ฝ่ามือคลึงวนช้า ๆ ที่บั้นเอว เลี่ยงหน้าท้องและการกดแรง ถ้าตรงไหนเจ็บมากขึ้น ให้หยุด

ข้อควรระวังเมื่อนวดให้ภรรยาตั้งครรภ์

• หลังไตรมาสแรก ให้คุณแม่นอนตะแคงหรือกึ่งนั่งพิงหมอน ACOG แนะนำให้เลี่ยงการนอนหงายราบนาน ๆ เพราะมดลูกที่โตขึ้นกดหลอดเลือดใหญ่ ทำให้หน้ามืดได้
• ขาบวมเล็กน้อยทั้งสองข้างตอนเย็นเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าบวม แดง หรือกดเจ็บที่น่องข้างเดียว ห้ามนวด และควรไปพบแพทย์ในวันนั้น CDC จัดอาการนี้เป็นสัญญาณเตือนเร่งด่วนเพราะอาจเป็นลิ่มเลือดอุดตัน
• ปวดศีรษะรุนแรงที่ไม่หาย ตาพร่า หรือหน้าและมือบวมฉับพลัน การนวดไม่ช่วย ให้ไปโรงพยาบาล
• น้ำมันหรือโลชั่นที่ใช้นวด เลือกกลิ่นอ่อน และทดสอบที่ท้องแขนก่อนหนึ่งคืน เพราะผิวช่วงตั้งครรภ์ไวกว่าปกติ

ท่านวดที่ละเอียดขึ้นอ่านต่อได้ที่นวดก่อนคลอด วิธีนวดคนท้องอย่างเบามือ

หลังคลอด ความต้องการของคุณแม่เปลี่ยนไปอย่างไร

ช่วงสัปดาห์แรก ๆ หลังคลอด ร่างกายคุณแม่กำลังซ่อมแซมแผล ไม่ว่าจะคลอดเองหรือผ่าคลอด มดลูกหดตัว มีน้ำคาวปลา ฮอร์โมนลดฮวบ และน้ำนมเริ่มมา ทั้งหมดนี้เกิดพร้อมกับการอดนอน

องค์การอนามัยโลกแนะนำให้คุณแม่และลูกได้รับการตรวจหลังคลอดอย่างน้อย 4 ครั้ง คือภายใน 24 ชั่วโมงแรก วันที่ 2-3 วันที่ 7-14 และราวสัปดาห์ที่ 6 นัดเหล่านี้คืองานของสามีโดยตรง จดวัน ขับรถพาไป อุ้มลูกระหว่างคุณแม่ตรวจ

สิ่งที่คุณแม่หลังคลอดต้องการจึงเป็นรูปธรรมมาก การนอน อาหาร คนช่วยถือลูก และคนที่คอยสังเกตอาการแทนเธอ

ช่วยให้คุณแม่ได้นอนอย่างไร

ทารกแรกเกิดกินนม 8-12 ครั้งใน 24 ชั่วโมงตามข้อมูลของ AAP คุณแม่ที่ทำคนเดียวจึงแทบไม่มีทางหลับติดต่อกันเกินสองถึงสามชั่วโมง ขณะที่ CDC ระบุว่าผู้ใหญ่ต้องการนอนอย่างน้อย 7 ชั่วโมงต่อคืน ส่วนต่างนี้คือสิ่งที่ครอบครัวอุดได้

ตารางนี้เป็นเพียงตัวอย่าง ปรับตามเวลางานได้ สิ่งสำคัญคือคุณแม่ควรได้หลับติดต่อกันหนึ่งช่วงยาวทุกคืน แม้ให้นมแม่ล้วนก็ทำได้ โดยสามีรับงานรอบมื้อนมทั้งหมด คุณแม่ตื่นเพียงไม่กี่นาทีแทนที่จะเป็นชั่วโมง

กลางวันก็สำคัญไม่แพ้กัน คนมาเยี่ยมที่อยากช่วย ขอให้ล้างจาน ซักผ้า หรือพาลูกเดินเล่นหน้าบ้านครึ่งชั่วโมงเพื่อให้คุณแม่งีบ ส่วนการนั่งอุ้มลูกบนโซฟาขณะคุณแม่ลุกไปชงกาแฟเสิร์ฟแขก นับเป็นการเพิ่มงานให้เธอ อ่านต่อที่5 วิธีจัดการปัญหาแม่นอนน้อย

ช่วยเรื่องให้นมโดยไม่ต้องเป็นคนให้นม

WHO แนะนำให้ลูกกินนมแม่อย่างเดียวในหกเดือนแรก งานของสามีในเรื่องนี้มีมากกว่าที่คิด

• เตรียมมุมให้นม น้ำดื่ม ของว่าง หมอนรองแขน ที่ชาร์จโทรศัพท์ และผ้าซับ อยู่ในระยะเอื้อมก่อนคุณแม่นั่งลง
• รับช่วงหลังมื้อนม อุ้มเรอ เปลี่ยนผ้าอ้อม กล่อมนอน การให้นมคือเพียงครึ่งหนึ่งของแต่ละรอบ
• รู้จักสัญญาณว่าลูกได้นมพอ AAP ให้ดูที่ผ้าอ้อมเปียกราวหกชิ้นขึ้นไปต่อวันหลังสัปดาห์แรก และน้ำหนักที่ขึ้นตามนัด ข้อมูลนี้ช่วยตอบคำถามว่า "นมแม่ไม่พอหรือเปล่า" ซึ่งเป็นความกังวลที่บั่นทอนใจคุณแม่มาก อ่านต่อที่ทำไมการผลิตน้ำนมของแต่ละคนจึงไม่เท่ากัน
• เมื่อคุณแม่เจ็บหัวนม ถ้าคุณแม่เริ่มสะดุ้งตอนลูกเข้าเต้า ให้ช่วยหาคลินิกนมแม่ของโรงพยาบาลเพื่อปรับท่าให้ลูกอมหัวนมได้ลึก ถ้าหัวนมแตก มีเลือดออก หรือเต้านมแดงร้อนและมีไข้ ควรพาไปพบแพทย์ อ่านต่อที่วิธีรับมืออาการเจ็บหัวนม
• วางครีมทาหัวนมไว้ข้างมุมให้นม ลูกดูดบ่อยทั้งวันทั้งคืน ผิวหัวนมจึงแห้งตึงได้ง่าย ของขวัญเล็ก ๆ ที่คุณแม่หลายคนชอบคือIntensive Nipple Cream ครีมทาหัวนมที่หยิบได้ทันทีหลังมื้อนม เนื้อครีมช่วยให้ผิวหัวนมและลานนมนุ่มชุ่มชื้น มีสารสกัดอินทผลัม น้ำมันมะพร้าว และเชียบัตเตอร์ ไม่มีพาราเบนและแอลกอฮอล์ในสูตร และทาทิ้งไว้ได้โดยไม่ต้องล้างออก (จดแจ้งกับ อย. เลขที่ 10-2-6900013206)
• เป็นด่านหน้าเรื่องความเห็นของญาติ คำแนะนำให้ป้อนน้ำหรือเสริมนมผงตั้งแต่สัปดาห์แรก ให้สามีอธิบายแทน คุณแม่จะได้ไม่ต้องเถียงกับใครขณะอดนอน

งานบ้านและแขกมาเยี่ยม ใครทำอะไร

ครอบครัวไทยมักมีปู่ย่าตายายมาช่วยในเดือนแรก ซึ่งเป็นข้อได้เปรียบถ้าแบ่งงานกันชัดตั้งแต่ก่อนคลอด

• สามี กลางคืน ของใช้ลูก การพาไปตรวจตามนัด และการสื่อสารกับญาติ
• ปู่ย่าตายาย อาหารสามมื้อ ซักผ้า และอุ้มลูกช่วงบ่ายให้คุณแม่งีบ
• แขก มาครั้งละไม่นาน ล้างมือก่อนจับลูก ไม่หอมแก้มลูก งดมาเมื่อป่วย ถืออาหารมาแทนของเล่น

ความเชื่อหลังคลอดบางอย่าง เช่น ห้ามสระผมหรือห้ามดื่มน้ำเย็น มักกลายเป็นประเด็นขัดแย้งในบ้าน สามีช่วยได้ด้วยการอ่าน7 ความเชื่อผิด ๆ ที่คุณแม่หลังคลอดอย่าหาทำ ล่วงหน้า แล้วเป็นคนคุยกับผู้ใหญ่เอง

เบบี้บลูกับซึมเศร้าหลังคลอด ต่างกันตรงไหน

WHO ประเมินว่าราว 13% ของผู้หญิงที่เพิ่งคลอดทั่วโลกประสบปัญหาสุขภาพจิต ส่วนใหญ่คือภาวะซึมเศร้า หรือราว 1 ใน 8 คน ในกลุ่มเพื่อนที่คลอดใกล้กัน จึงอาจมีใครสักคนกำลังเผชิญอยู่โดยไม่บอกใคร

ข้อมูลในตารางอ้างอิงจากคำแนะนำผู้ป่วยของ ACOG ถ้าอาการเศร้า วิตก หรือร้องไห้ไม่ดีขึ้นภายใน 2 สัปดาห์หลังคลอด หรือรุนแรงจนรบกวนการดูแลตัวเองและลูก ให้ติดต่อแพทย์ ไม่ต้องรอนัด 6 สัปดาห์

ถ้าสามีสงสัย ควรทำอย่างไร

ถามตรง ๆ แต่นุ่มนวล "ช่วงสองสัปดาห์นี้รู้สึกเศร้า ท้อแท้ หรือสิ้นหวังบ่อยไหม" และ "ยังมีอะไรที่ทำแล้วรู้สึกเพลิดเพลินอยู่ไหม" สองคำถามนี้คือแบบคัดกรอง 2Q ของกรมสุขภาพจิต ถ้าคำตอบคือใช่ข้อใดข้อหนึ่ง นั่นเพียงพอที่จะนัดแพทย์

คลินิกฝากครรภ์และคลินิกเด็กหลายแห่งใช้แบบประเมิน Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS) 10 ข้อ ตามเกณฑ์ดั้งเดิมของผู้พัฒนา (Cox และคณะ, 1987) คะแนนตั้งแต่ 13 ขึ้นไปถือว่ามีโอกาสสูงที่จะเป็นภาวะซึมเศร้าและควรได้รับการประเมินโดยแพทย์ สามีขอให้ทำแบบประเมินนี้ได้ที่นัดตรวจหลังคลอด

ถ้าเธอพูดถึงการทำร้ายตัวเอง ไม่อยากมีชีวิตอยู่ หรือกลัวว่าจะทำร้ายลูก ให้ถือเป็นเหตุฉุกเฉิน พาไปห้องฉุกเฉิน หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิตได้ตลอด 24 ชั่วโมง

ไปพบแพทย์ด้วยกัน ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดรักษาได้ และแพทย์จะเลือกแนวทางที่ใช้ร่วมกับการให้นมแม่ได้ สามีเองก็มีภาวะซึมเศร้าหลังลูกเกิดได้ อาการมักออกมาเป็นความหงุดหงิด การถอนตัว หรือทำงานหนักผิดปกติ ถ้าสังเกตเห็นในตัวเองนานเกินสองสัปดาห์ ให้ปรึกษาแพทย์ด้วยเกณฑ์เดียวกัน

สัญญาณทางร่างกายที่ต้องพาไปโรงพยาบาลทันที

CDC รวบรวมสัญญาณเตือนเร่งด่วนของคุณแม่ไว้ในโครงการ Hear Her และระบุว่าใช้ได้ตลอดหนึ่งปีหลังคลอด สามีควรจำรายการนี้ให้ได้

• เลือดออกชุ่มผ้าอนามัยหนึ่งแผ่นภายในหนึ่งชั่วโมง หรือมีก้อนเลือดเท่าไข่ไก่ขึ้นไป
• ไข้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป
• ปวดศีรษะรุนแรงที่ไม่หายด้วยยาแก้ปวด หรือตาพร่า
• เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หรือใจสั่น
• ขาบวม แดง หรือปวดข้างเดียว
• แผลผ่าตัดหรือแผลฝีเย็บแดง บวม มีหนอง หรือปวดขึ้น
• ความคิดทำร้ายตัวเองหรือลูก

เมื่อพาไปโรงพยาบาล ให้บอกเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ประโยคแรกว่าภรรยาเพิ่งคลอดเมื่อไร ข้อมูลนี้เปลี่ยนลำดับความเร่งด่วนในการตรวจ