ยาสีฟันเด็ก ต้องมีฟลูออไรด์หรือไม่ คุณแม่ควรเลือกแบบไหน
ลูกยังบ้วนปากไม่เป็น ยาสีฟันบางส่วนจึงถูกกลืนลงไป มาทำความเข้าใจเรื่องฟลูออไรด์ ทางเลือกแบบไม่มีฟลูออไรด์ และปริมาณยาสีฟันที่เหมาะกับแต่ละช่วงวัย
คำถามนี้ชวนสับสน เพราะแต่ละแหล่งตอบไม่ตรงกัน และแต่ละฝ่ายก็มีเหตุผลของตัวเอง
ประเด็นหลักเรียบง่าย ลูกเล็กยังบ้วนทิ้งไม่เป็น ยาสีฟันที่เข้าปากจึงถูกกลืนลงไปบางส่วน คำถามที่แท้จริงคือ ใช้แบบไหนและปริมาณเท่าไรจึงเหมาะกับเด็กที่ยังกลืนยาสีฟันทุกวัน
ทำไมฟลูออไรด์จึงเป็นประเด็นถกเถียง
ฟลูออไรด์มีหลักฐานชัดเจนว่าช่วยป้องกันฟันผุ ข้อนี้ทันตแพทย์เห็นตรงกัน NHS ซึ่งเป็นแหล่งอ้างอิงของบทความนี้ก็แนะนำให้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น
สิ่งที่ถกเถียงกันคือ ปริมาณที่ถูกกลืน ในเด็กที่ยังบ้วนปากไม่เป็น การได้รับฟลูออไรด์มากเกินไปในช่วงที่ฟันแท้กำลังสร้างตัวอาจทำให้เกิด ฟลูออโรซิส คือจุดขาวหรือเส้นขาวบนผิวเคลือบฟัน แบบไม่รุนแรงมีผลแค่ด้านความสวยงาม แต่จะติดอยู่ถาวร
คำแนะนำของหน่วยงานด้านสุขภาพจึงเน้นที่ ปริมาณ มากกว่าการห้ามใช้
ปริมาณที่แนะนำโดยทั่วไป
| อายุ | ปริมาณ |
|---|---|
| ต่ำกว่า 3 ปี | เท่าเมล็ดข้าวสาร |
| 3 ปีขึ้นไป | เท่าเม็ดถั่วลันเตา |
ปริมาณนี้ใช้ได้กับยาสีฟันทั้งสองแบบ ความผิดพลาดที่พบบ่อยคือ บีบมากเกินไป จนเต็มหน้าขนแปรงเหมือนในโฆษณา
ทางเลือกที่ไม่มีฟลูออไรด์
ไฮดรอกซีอะพาไทต์ (Hydroxyapatite) คือแร่ธาตุแคลเซียมฟอสเฟตชนิดเดียวกับที่เป็นองค์ประกอบหลักของเคลือบฟัน มีการใช้ในยาสีฟันบางสูตร และมีงานวิจัยที่ศึกษาบทบาทของสารนี้ต่อผิวเคลือบฟัน แต่หลักฐานยังไม่มากเท่าฟลูออไรด์
ไซลิทอล (Xylitol) คือสารให้ความหวานที่แบคทีเรียในช่องปากนำไปใช้สร้างกรดไม่ได้เหมือนน้ำตาล จึงไม่ก่อให้เกิดฟันผุ
ยาสีฟันเด็กแบบไม่มีฟลูออไรด์หลายยี่ห้อใช้สองส่วนผสมนี้เป็นหลัก
แล้วควรเลือกแบบไหน
คำตอบตรง ๆ คือ ขึ้นอยู่กับความเสี่ยงฟันผุของลูก และคนที่ประเมินเรื่องนี้ได้ดีคือทันตแพทย์
ยาสีฟัน ไม่มีฟลูออไรด์ อาจเป็นทางเลือก ถ้า
- ลูกยังบ้วนปากและบ้วนทิ้งไม่ได้เลย
- ลูกมีแนวโน้มกลืนยาสีฟัน
- คุณแม่อยากลดปริมาณฟลูออไรด์ที่ลูกได้รับโดยรวม เช่น น้ำดื่มในพื้นที่มีฟลูออไรด์อยู่แล้ว
ยาสีฟัน ผสมฟลูออไรด์ เหมาะกว่า ถ้า
- ลูกเคยมีฟันผุมาก่อน
- ทันตแพทย์ประเมินว่าลูกมีความเสี่ยงฟันผุสูง
- ลูกบ้วนทิ้งได้ดีแล้ว
สิ่งที่สำคัญกว่าการเลือกชนิดยาสีฟัน
เรื่องต่อไปนี้มีผลต่อฟันลูกมากกว่าการเลือกว่ามีหรือไม่มีฟลูออไรด์
แปรงฟันวันละสองครั้ง อย่างสม่ำเสมอ รวมถึงก่อนนอน
ทำความสะอาดฟันหลังกินนม โดยเฉพาะถ้าลูกหลับคาขวดนม
เริ่มแปรงตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น ก่อนหน้านั้นใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำหมาด ๆ เช็ดเหงือก
ยาสีฟันดีแค่ไหนก็ช่วยอะไรไม่ได้ถ้าไม่ได้แปรงจริง
สิ่งอื่นที่ควรดูบนฉลาก
นอกจากเรื่องฟลูออไรด์ ลองอ่านฉลากยาสีฟันของลูกด้วยว่า
- ไม่มี SLS ซึ่งอาจทำให้ช่องปากที่บอบบางระคายเคืองได้
- ไม่มีไตรโคลซาน
- ไม่มีสีสังเคราะห์และสารให้ความหวานสังเคราะห์ ถ้าคุณแม่อยากหลีกเลี่ยง
- ระบุปริมาณที่ใช้และอายุที่เหมาะสม และให้ผู้ใหญ่ดูแลขณะลูกแปรงฟันเสมอ
- มีเลขที่จดแจ้ง อย. ซึ่งตรวจสอบได้ การจดแจ้งเป็นการแจ้งข้อมูลผลิตภัณฑ์ตามกฎหมาย ไม่ใช่การรับรองความปลอดภัย
รสชาติก็สำคัญ เด็กที่ไม่ชอบรสยาสีฟันจะไม่อยากแปรงฟัน ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่กว่าการเลือกส่วนผสมหลักตัวใดตัวหนึ่ง
เมื่อไรควรพาลูกไปหาหมอฟัน
ควรพาลูกไปพบทันตแพทย์ครั้งแรกเมื่อฟันซี่แรกขึ้น หรืออย่างช้าเมื่ออายุครบ 1 ขวบ ทันตแพทย์จะประเมินความเสี่ยงฟันผุและให้คำแนะนำที่เหมาะกับลูกโดยเฉพาะ ซึ่งมีประโยชน์กว่ากฎทั่วไปมาก
ปริมาณยาสีฟันตามช่วงวัย
ถ้าคุณแม่เลือกยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ สิ่งที่ต้องใส่ใจคือปริมาณ
ต่ำกว่า 3 ปี ขนาดเท่าเมล็ดข้าวสาร แค่ป้ายบาง ๆ บนขนแปรง
อายุ 3–6 ปี ขนาดเท่าเม็ดถั่วลันเตา
อายุมากกว่า 6 ปี เมื่อลูกบ้วนทิ้งได้ดีแล้ว ใช้ตามคำแนะนำบนฉลากหรือของทันตแพทย์
ความผิดพลาดที่พบบ่อยยังคงเป็นการบีบยาสีฟันมากเกินไป
ถ้าเลือกแบบไม่มีฟลูออไรด์
เป็นทางเลือกที่ครอบครัวหนึ่งอาจตัดสินใจได้ โดยเฉพาะกับทารกที่ยังบ้วนทิ้งไม่ได้เลย หรือในพื้นที่ที่น้ำดื่มมีฟลูออไรด์สูงอยู่แล้ว
ถ้าคุณแม่เลือกทางนี้ Baby & Kids Toothpaste ของ Mama's Choice เป็นยาสีฟันเด็กสูตรไม่มีฟลูออไรด์ ใช้ไซลิทอลซึ่งเป็นสารให้ความหวานที่ไม่ก่อให้เกิดฟันผุ ทำความสะอาดฟันและเหงือกพร้อมให้ลมหายใจสดชื่น ฉลากระบุให้ใช้ได้ตั้งแต่อายุ 6 เดือน มีรสสตรอว์เบอร์รี ส้ม และบับเบิลกัมให้ลูกเลือก จดแจ้งกับ อย. เลขที่ 10-2-6900012484
สิ่งที่ต้องดูแลเพิ่มคือ
ลดความถี่ของการกินของหวาน ไม่ใช่แค่ปริมาณ หลังกินของหวานแต่ละครั้ง ช่องปากจะเป็นกรดอยู่ช่วงหนึ่ง โดยทั่วไปราว 20–30 นาที การกินขนมหวานจุบจิบทั้งวันจึงทำร้ายฟันมากกว่ากินครั้งเดียว
อย่าปล่อยให้ลูกหลับคาขวดนม เป็นสาเหตุฟันผุในเด็กเล็กที่พบบ่อยและเลี่ยงได้
ทำความสะอาดเหงือกตั้งแต่ก่อนฟันขึ้น ด้วยผ้าชุบน้ำหมาด ๆ หรือแปรงสวมนิ้ว
พาไปตรวจฟันตั้งแต่เนิ่น ๆ ราวขวบปีแรกหรือเมื่อฟันซี่แรกขึ้น และบอกทันตแพทย์ว่าลูกใช้ยาสีฟันไม่มีฟลูออไรด์ ทันตแพทย์จะได้ประเมินความเสี่ยงและแนะนำวิธีป้องกันอื่นถ้าจำเป็น
แปรงฟันให้เด็กเล็กแบบไม่ต้องต่อสู้กัน
การแปรงฟันให้เด็กวัยเตาะแตะแทบเป็นการต่อรองทุกครั้ง สิ่งที่ช่วยได้มีดังนี้
- แปรงจากด้านหลัง ให้ลูกเอนศีรษะพิงตักหรืออกคุณแม่ จะมองเห็นฟันชัดและมือนิ่งกว่า
- วันละสองครั้ง โดยเฉพาะก่อนนอน ขณะหลับน้ำลายผลิตน้อยลง ฟันจึงเสี่ยงต่อการผุมากขึ้นในช่วงนั้น
- ให้ลูกถือแปรงอีกอันไว้ ระหว่างที่คุณแม่แปรงให้ด้วยแปรงของคุณแม่
- ไม่ต้องบ้วนน้ำตามหลายรอบ ถ้าใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ แค่ให้ลูกบ้วนยาสีฟันทิ้ง ฟลูออไรด์จะได้อยู่บนผิวฟันนานขึ้น
สรุป
สิ่งที่มีผลมากคือปริมาณยาสีฟันที่ใช้ ความถี่ของการกินของหวาน และลูกได้แปรงฟันวันละสองครั้งจริงหรือไม่ การเลือกว่ามีหรือไม่มีฟลูออไรด์เป็นเรื่องรองลงมา
หมายเหตุสำคัญ ยาสีฟันสองแบบนี้ ป้องกันฟันผุได้ไม่เท่ากัน ฟลูออไรด์มีหลักฐานด้านการป้องกันฟันผุหนักแน่นกว่ามาก สูตรไม่มีฟลูออไรด์เป็นทางเลือกสำหรับเด็กที่ยังบ้วนทิ้งไม่ได้ ถ้าลูกมีความเสี่ยงฟันผุสูง เช่น เคยผุ กินขนมหวานบ่อย หรือมีประวัติในครอบครัว ควรคุยกับทันตแพทย์ก่อน
คำถามที่พบบ่อย
- ฟลูออโรซิสคืออะไร
- ฟลูออโรซิสคือจุดขาวหรือเส้นขาวบนผิวเคลือบฟัน เกิดเมื่อเด็กได้รับฟลูออไรด์มากเกินไปในช่วงที่ฟันแท้กำลังสร้างตัว แบบไม่รุนแรงมีผลแค่ด้านความสวยงาม ไม่กระทบการใช้งานของฟัน
- ยาสีฟันสำหรับเด็กเล็กควรใช้ปริมาณเท่าไร
- เด็กอายุต่ำกว่า 3 ปี ใช้แค่ป้ายบาง ๆ ขนาดเท่าเมล็ดข้าวสาร เด็กอายุ 3 ปีขึ้นไป ใช้ขนาดเท่าเม็ดถั่วลันเตา ใช้ได้ทั้งกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์และไม่ผสมฟลูออไรด์
- ไฮดรอกซีอะพาไทต์คืออะไร
- ไฮดรอกซีอะพาไทต์คือแร่ธาตุแคลเซียมฟอสเฟตชนิดเดียวกับที่เป็นองค์ประกอบหลักของเคลือบฟัน มีการนำมาใช้ในยาสีฟันบางสูตร และมีงานวิจัยที่ศึกษาบทบาทของสารนี้ต่อผิวเคลือบฟัน แต่หลักฐานยังน้อยกว่าฟลูออไรด์ ควรปรึกษาทันตแพทย์ว่าเหมาะกับลูกหรือไม่
แหล่งที่มา
แชร์บทความนี้
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนคำแนะนำจากแพทย์ หากกังวลเรื่องสุขภาพของคุณแม่หรือลูก ปรึกษาคุณหมอที่ดูแลได้เสมอ
