คอร์เซ็ตหลังคลอดจำเป็นไหม ช่วยอะไรได้จริง และควรเริ่มใส่เมื่อไร

หลายบ้านในไทย การรัดหน้าท้องหลังคลอดเป็นธรรมเนียมที่ทำต่อกันมาหลายรุ่น จากผ้ารัดหน้าท้องแบบดั้งเดิม ทุกวันนี้เปลี่ยนมาเป็นคอร์เซ็ตแบบตีนตุ๊กแก

แต่ไม่ค่อยมีใครอธิบายว่าคอร์เซ็ตช่วยอะไรได้จริง คอร์เซ็ตไม่ได้ทำให้มดลูกเล็กลง และไม่ได้ทำให้กล้ามเนื้อหน้าท้องกลับมาแข็งแรง เพราะทั้งสองอย่างมีกลไกของร่างกายเอง ประโยชน์ของคอร์เซ็ตคือทำให้ช่วงสัปดาห์แรก ๆ หลังคลอดขยับตัวได้สบายขึ้น ซึ่งสำหรับคุณแม่หลายคนก็มีความหมายมาก

ร่างกายเกิดอะไรขึ้นหลังคลอด

ก่อนตัดสินว่าคอร์เซ็ตจำเป็นแค่ไหน มาดูกันก่อนว่าร่างกายกำลังฟื้นตัวเรื่องอะไรบ้าง

มดลูกหดตัวกลับเอง จากขนาดประมาณลูกแตงโมกลับไปเท่าลูกแพร์ภายในราว 6 สัปดาห์ มดลูกเล็กลงเพราะกล้ามเนื้อมดลูกบีบตัว ไม่ใช่เพราะแรงกดจากภายนอก การให้นมลูกยิ่งช่วย เพราะฮอร์โมนออกซิโทซินที่หลั่งขณะให้นมทำให้มดลูกบีบตัว

กล้ามเนื้อหน้าท้องถูกยืดออก การตั้งครรภ์ส่วนใหญ่ทำให้กล้ามเนื้อหน้าท้องมัดตรงสองข้างแยกออกจากกันตรงแนวกลางลำตัว เรียกว่า diastasis recti ซึ่งพบได้บ่อย และในคุณแม่หลายคนช่องว่างจะแคบลงเองภายในไม่กี่เดือน

ข้อต่อและเอ็นยังหลวมอยู่ ฮอร์โมนรีแล็กซินที่ทำให้ข้อต่อคลายตัวระหว่างตั้งครรภ์ยังอยู่ในร่างกายอีกหลายเดือนหลังคลอด เชิงกรานและหลังจึงยังไม่มั่นคงเท่าเดิม และกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานก็กำลังฟื้นตัว ไม่ว่าจะคลอดด้วยวิธีใด

คอร์เซ็ตช่วยอะไรได้จริง

ประโยชน์ที่คุณแม่พูดถึงบ่อยที่สุดคือขยับตัวได้สบายขึ้น เวลาลุกจากเตียง ไอ จาม หรืออุ้มลูก เมื่อมีอะไรพยุงหน้าท้องไว้ คุณแม่หลายคนรู้สึกเจ็บน้อยลง โดยเฉพาะในสัปดาห์แรก ๆ หลังผ่าคลอด

หลังผ่าคลอด แรงพยุงที่นุ่มและสม่ำเสมอทำให้รู้สึกมั่นคงขึ้นเวลาขยับตัว คุณแม่บางคนจึงกล้าลุกเดินได้เร็วขึ้น และการได้ลุกเดินเร็วก็ดีต่อการฟื้นตัว

คอร์เซ็ตยังช่วยเตือนให้ยืนตัวตรง หลังจากหลายเดือนที่ร่างกายต้องถ่วงน้ำหนักหน้าท้อง คุณแม่หลายคนติดท่ายืนหลังแอ่น การมีคอร์เซ็ตพยุงไว้ทำให้นึกถึงท่าทางของตัวเองได้ง่ายขึ้น และใส่เสื้อผ้าได้สบายขึ้นในช่วงแรก

สิ่งที่คอร์เซ็ตทำไม่ได้ก็ควรรู้ไว้เช่นกัน มดลูกเล็กลงด้วยการบีบตัวของมันเอง กล้ามเนื้อหน้าท้องกลับมาแข็งแรงด้วยการบริหารกล้ามเนื้อแกนกลางอย่างถูกวิธี คอร์เซ็ตเป็นตัวพยุงระหว่างทาง ส่วนความแข็งแรงมาจากการออกกำลังกาย รูปร่างจะค่อย ๆ เปลี่ยนไปตามเวลาและตามจังหวะของร่างกายแต่ละคน

เริ่มใส่ได้เมื่อไร

หลังคลอดธรรมชาติ ส่วนใหญ่เริ่มใส่ได้ในไม่กี่วันแรก ถ้ารู้สึกสบายและไม่รัดแน่นเกินไป

หลังผ่าคลอด ให้รอคุณหมอหรือพยาบาลอนุญาตก่อน โดยทั่วไปคือเมื่อแผลเริ่มติดดีและไม่มีสัญญาณการติดเชื้อ การใส่คอร์เซ็ตทับแผลที่ยังไม่แห้งเร็วเกินไปอาจทำให้แผลระคายเคืองหรือหายช้า

ไม่ว่าคลอดแบบไหน ถ้ารู้สึกเจ็บ แน่นเกินไป หรือหายใจไม่เต็มปอด ให้ถอดออก แรงที่พอดีควรรู้สึกเหมือนถูกกอดไว้แน่น ๆ ไม่ใช่ถูกบีบ

ใส่อย่างไรไม่ให้เกิดผลเสีย

จำกัดเวลาใส่ โดยทั่วไปไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และไม่ใส่ตอนนอน เพื่อให้กล้ามเนื้อแกนกลางได้ทำงานเองบ้าง

ใส่ควบคู่กับการขยับตัว ไม่ใช่ใส่แทนการขยับตัว

เลือกแบบที่ปรับขนาดได้ สัดส่วนของคุณแม่เปลี่ยนเร็วในสัปดาห์แรก ๆ คอร์เซ็ตแบบตีนตุ๊กแกที่ปรับได้ เช่น Mama's Choice Postpartum Adjustable Corset ผ้ารัดหน้าท้องหลังคลอดที่ปรับความกระชับได้ด้วยแถบตีนตุ๊กแก จึงปรับตามสัดส่วนที่เปลี่ยนไปได้โดยไม่ต้องซื้อไซส์ใหม่ เนื้อผ้านุ่ม ช่วยพยุงหน้าท้อง และใส่ไว้ใต้เสื้อผ้าได้ จากแบบสำรวจความพึงพอใจผู้บริโภค (2022, n=70) คุณแม่ 97% รู้สึกว่าปรับระดับความกระชับและตะขอได้ง่าย และ 92% รู้สึกว่าใส่สบาย ไม่แน่นหรืออึดอัดเกินไป ดูไซส์และสั่งซื้อ Postpartum Adjustable Corset

ดูเนื้อผ้า หน้าท้องและหลังเหงื่อออกง่าย โดยเฉพาะคุณแม่ที่ให้นม ผ้าที่ระบายอากาศดีช่วยให้ใส่สบายและลดการอับชื้นบนผิว

ถอดออกเมื่อมีสัญญาณว่ารัดแน่นเกินไป เช่น ชา เหน็บ หายใจไม่เต็มปอด เจ็บมากขึ้น หรือรู้สึกว่ามีแรงกดลงไปที่อุ้งเชิงกราน

ข้อสุดท้ายสำคัญมาก คอร์เซ็ตที่รัดแน่นเกินไปจะดันแรงกดลงไปที่อุ้งเชิงกรานซึ่งกำลังฟื้นตัว ในคุณแม่บางคน อาจทำให้ปัสสาวะเล็ดเวลาไอ หรือรู้สึกหน่วงในอุ้งเชิงกรานมากขึ้น

ใช้คอร์เซ็ตควบคู่กับการออกกำลังกาย

ถ้าอยากให้หน้าท้องกลับมาแข็งแรง เริ่มจากการหายใจ การหายใจด้วยกะบังลมช่วยให้กล้ามเนื้อแกนกลางชั้นลึกกับกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานกลับมาทำงานประสานกัน ฟังดูง่าย แต่เป็นพื้นฐานของการออกกำลังกายทุกอย่างที่จะตามมา

จากนั้นค่อยบริหารกล้ามเนื้อแกนกลางชั้นลึกแบบเบา ๆ ยังไม่ต้องซิทอัพ การซิทอัพหรือแพลงก์เร็วเกินไปอาจทำให้ช่องว่างของกล้ามเนื้อหน้าท้องกว้างขึ้น การเดินเป็นการเริ่มต้นที่ง่ายและเหมาะกับคุณแม่ส่วนใหญ่ ถามคุณหมอได้ว่าเริ่มออกกำลังกายแบบไหนได้เมื่อไร โดยเฉพาะถ้าผ่าคลอด

ถ้ามีปัสสาวะเล็ด รู้สึกหน่วงในอุ้งเชิงกราน หรือช่องว่างของกล้ามเนื้อหน้าท้องยังไม่แคบลงหลังผ่านไปหลายเดือน ลองปรึกษานักกายภาพบำบัดด้านอุ้งเชิงกราน ในหลายประเทศ การดูแลแบบนี้เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลหลังคลอดตามปกติแล้ว

สรุปแล้วจำเป็นไหม

คอร์เซ็ตไม่ใช่สิ่งที่ทุกคนต้องมี แต่เป็นตัวช่วยที่ดีในช่วงฟื้นตัว

ถ้าคอร์เซ็ตทำให้คุณแม่ขยับตัวได้สบายขึ้น กล้าลุกเดินหลังผ่าคลอด และอุ้มลูกได้ตัวตรงขึ้น ก็เป็นเหตุผลที่เพียงพอแล้วที่จะใส่ เลือกตัวที่ปรับได้และเนื้อผ้านุ่ม แล้วใส่เท่าที่รู้สึกสบาย ถ้าใส่แล้วไม่สบายตัว ก็ไม่จำเป็นต้องฝืน

ใช้ควบคู่กับการพักผ่อนให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ การขยับร่างกายแบบค่อยเป็นค่อยไป และการบริหารกล้ามเนื้อแกนกลางอย่างนุ่มนวล ร่างกายใช้เวลา 9 เดือนในการเปลี่ยนแปลง ให้เวลาตัวเองฟื้นตัวอย่างน้อยเท่า ๆ กันนะคะ

บทความที่เกี่ยวข้อง: ดูแลหน้าท้องหลังผ่าคลอดอย่างไร