คลอดธรรมชาติเป็นอย่างไร เจ็บมากไหม ต้องเตรียมตัวอย่างไร
คลอดธรรมชาติคืออะไร มีข้อดีข้อเสียอย่างไร การคลอด 3 ระยะเป็นแบบไหน ควรเตรียมตัวอย่างไร และดูแลตัวเองหลังคลอดธรรมชาติอย่างไรให้ร่างกายค่อย ๆ ฟื้นตัว
เมื่อเข้าสู่ไตรมาสที่ 3 คุณแม่ตั้งครรภ์หลายคนเริ่มเตรียมตัวรอพบลูก ยิ่งใกล้กำหนดคลอด ทั้งความตื่นเต้นและความกังวลก็ยิ่งมากขึ้น เรื่องที่คุณแม่มักคิดหนักในช่วงนี้คือจะคลอดด้วยวิธีไหน ซึ่งหลัก ๆ มี 2 แบบ คือคลอดธรรมชาติและผ่าคลอด
ทั้งสองแบบมีขั้นตอน ข้อดี ข้อเสีย และการเตรียมตัวต่างกัน และบางครั้งแพทย์อาจแนะนำวิธีใดวิธีหนึ่งตามสุขภาพของคุณแม่และลูก บทความนี้ Mama’s Choice ชวนคุณแม่มารู้จักการคลอดธรรมชาติก่อน ว่าเป็นอย่างไร และน่ากลัวอย่างที่หลายคนคิดหรือเปล่า
คลอดธรรมชาติคืออะไร
การคลอดธรรมชาติคือการคลอดลูกทางช่องคลอดด้วยแรงเบ่งของคุณแม่ ระหว่างคลอดคุณแม่เลือกใช้วิธีลดความเจ็บปวดได้ เช่น การบล็อกหลัง (Epidural) หรือยาระงับปวด หรือจะคลอดโดยไม่ใช้ยาก็ได้ แพทย์มักแนะนำการคลอดธรรมชาติสำหรับคุณแม่ที่สุขภาพแข็งแรงและการตั้งครรภ์ไม่มีภาวะแทรกซ้อน ปัจจุบันการดูแลระหว่างคลอดพัฒนาไปมาก ทั้งการเฝ้าติดตามการเต้นของหัวใจลูกและทางเลือกในการลดความเจ็บปวด
คลอดธรรมชาติมีข้อดีและข้อเสียอย่างไร
การคลอดทุกแบบมีทั้งข้อดีและข้อเสีย การรู้ไว้ก่อนช่วยให้คุณแม่คุยกับแพทย์ได้ง่ายขึ้น
ข้อดีของการคลอดธรรมชาติ
-
มีคนอยู่ข้าง ๆ โรงพยาบาลหลายแห่งให้คุณพ่อหรือคนในครอบครัวเข้าห้องคลอดเพื่อให้กำลังใจและช่วยให้คุณแม่ผ่อนคลายได้ ควรสอบถามนโยบายของโรงพยาบาลล่วงหน้า
-
ไม่มีแผลผ่าตัดหน้าท้อง บางคนอาจมีการฉีกขาดของฝีเย็บ หรือแพทย์อาจตัดฝีเย็บเพื่อช่วยให้คลอดง่ายขึ้นในบางกรณี แผลเหล่านี้มักเล็กกว่าและหายเร็วกว่าแผลผ่าคลอด
-
ลูกมีปัญหาการหายใจหลังคลอดน้อยกว่า ระหว่างคลอดทางช่องคลอด แรงบีบช่วยไล่ของเหลวออกจากปอดของลูก ทารกที่คลอดธรรมชาติจึงมีโอกาสหายใจเร็วผิดปกติหลังคลอดน้อยกว่าทารกที่ผ่าคลอดก่อนเจ็บครรภ์
-
ฟื้นตัวเร็ว คุณแม่ส่วนใหญ่ลุกเดิน นั่ง และดูแลลูกได้เร็วกว่าหลังผ่าคลอด และมักอยู่โรงพยาบาลสั้นกว่า
-
ลูกได้รับจุลินทรีย์จากแม่ งานวิจัยพบว่าทารกที่คลอดทางช่องคลอดได้รับจุลินทรีย์จากคุณแม่ระหว่างคลอด ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการพัฒนาของระบบภูมิคุ้มกัน เรื่องนี้ยังอยู่ระหว่างการศึกษา
ข้อเสียของการคลอดธรรมชาติ
-
กำหนดวันคลอดเองไม่ได้ ต้องรอให้เจ็บครรภ์เอง หรือให้แพทย์พิจารณาเร่งคลอดตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ คุณแม่ที่อยากเลือกวันคลอดตามฤกษ์อาจต้องคุยกับแพทย์ถึงทางเลือกอื่น
-
ใช้เวลานาน แม้จะเจ็บท้องและมาถึงโรงพยาบาลแล้ว ก็ยังคลอดไม่ได้ทันที เพราะต้องรอให้ปากมดลูกเปิดจนสุด ท้องแรกอาจใช้เวลาหลายชั่วโมง
-
อาจมีปัญหาปัสสาวะเล็ด งานวิจัยใน PLOS Medicine พบว่าคุณแม่ที่คลอดทางช่องคลอดมีโอกาสปัสสาวะเล็ดในระยะยาวมากกว่าคุณแม่ที่ผ่าคลอด การบริหารกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานหลังคลอดช่วยได้
-
อ่อนเพลีย การรอคลอดและการเบ่งคลอดใช้แรงมาก คุณแม่จึงมักเหนื่อยและอ่อนเพลียหลังคลอด
-
อาจเกิดการบาดเจ็บขณะคลอด ในบางกรณี เช่น ลูกตัวใหญ่มากหรือคลอดยาก ทารกอาจบาดเจ็บระหว่างคลอด ตั้งแต่ระดับเล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง เช่น กระดูกไหปลาร้าหัก ซึ่งพบได้ไม่บ่อย แพทย์จะประเมินความเสี่ยงระหว่างฝากครรภ์และระหว่างคลอด
เตรียมตัวก่อนคลอดอย่างไร
ความกังวลก่อนคลอดเป็นเรื่องธรรมดา การเตรียมตัวล่วงหน้าช่วยให้คุณแม่รู้สึกมั่นใจขึ้น
-
ดูแลร่างกาย ออกกำลังกายตามคำแนะนำของแพทย์ เช่น เดินหรือโยคะคนท้อง กินอาหารที่มีประโยชน์ และพักผ่อนให้พอ
-
คุยกับแพทย์ เมื่อเข้าไตรมาสที่ 3 ถามแพทย์ว่าควรไปโรงพยาบาลเมื่อไร ต้องเตรียมอะไรบ้าง และมีวิธีลดความเจ็บปวดแบบไหนให้เลือก
-
วางแผนการเดินทาง รู้เส้นทางไปโรงพยาบาล วางแผนว่าใครจะพาไป และจดเบอร์โทรห้องคลอดกับเบอร์ฉุกเฉินไว้ เผื่อเจ็บท้องกะทันหัน
-
จัดกระเป๋า เตรียมเสื้อผ้าและของใช้สำหรับคุณแม่และลูก รวมถึงเอกสารสำคัญที่โรงพยาบาลต้องใช้
-
เตรียมใจ ฝึกการหายใจ หาข้อมูลจากคอร์สเตรียมคลอด และเล่าความกลัวให้คุณพ่อ แพทย์ หรือพยาบาลฟัง การรู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้นช่วยลดความกังวลได้มาก
การคลอดธรรมชาติ 3 ระยะ
การรู้ลำดับเหตุการณ์ล่วงหน้าเป็นการเตรียมตัวอย่างหนึ่ง และช่วยให้คุณแม่ผ่อนคลายขึ้นได้ การคลอดแบ่งเป็น 3 ระยะ
ระยะที่ 1 ปากมดลูกบางตัวและเปิดขยาย
ระยะนี้เริ่มเมื่อมดลูกหดรัดตัวเป็นจังหวะสม่ำเสมอ ปากมดลูกจะค่อย ๆ นุ่มลง บางลง และเปิดกว้างขึ้นเพื่อให้ลูกเคลื่อนต่ำลง เป็นระยะที่ยาวที่สุด แบ่งย่อยได้ดังนี้
- ระยะเริ่มต้น ปากมดลูกเริ่มเปิด อาจมีมูกปนเลือดออกทางช่องคลอด มดลูกหดรัดตัวไม่แรงนักและห่างกันพอสมควร
ใช้เวลานานแค่ไหน แตกต่างกันมากในแต่ละคน ตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงจนเกือบทั้งวัน ท้องแรกมักใช้เวลานานกว่า
- ทำอะไรระหว่างรอ ถ้าแพทย์ไม่ได้ห้าม คุณแม่ลุกเดินช้า ๆ ฟังเพลง ดูหนัง อ่านหนังสือ หรือฝึกหายใจได้ เพื่อให้ผ่อนคลายและเก็บแรงไว้
- ระยะปากมดลูกเปิดเร็ว มดลูกหดรัดตัวถี่และแรงขึ้น คุณแม่จะเหนื่อย ปวดหลัง ปวดท้อง และปวดต้นขา บางคนเวียนศีรษะหรือคลื่นไส้ ถุงน้ำคร่ำอาจแตกในช่วงนี้หรือก่อนหน้า ถ้ายังไม่อยู่ที่โรงพยาบาล ควรไปทันที
ใช้เวลานานแค่ไหน ปากมดลูกเปิดเร็วขึ้นในช่วงนี้ โดยทั่วไปใช้เวลาหลายชั่วโมง และต่างกันไปในแต่ละคน
- ทำอะไรระหว่างรอ ช่วงนี้เจ็บมากขึ้น การหายใจเป็นจังหวะ การเปลี่ยนท่า และให้คนข้าง ๆ นวดหลังเบา ๆ ช่วยได้ ถ้าต้องการบล็อกหลังหรือยาระงับปวด บอกแพทย์หรือพยาบาลได้เลย
ช่วงท้ายของระยะที่ 1 เรียกว่าระยะเปลี่ยนผ่าน ปากมดลูกเปิดราว 8–10 เซนติเมตร คุณแม่จะรู้สึกอยากเบ่ง แต่ถ้าปากมดลูกยังเปิดไม่สุด แพทย์จะให้กลั้นไว้ก่อน ช่วงนี้อาจใช้เวลาตั้งแต่ไม่กี่นาทีจนถึงราว 2 ชั่วโมง
ระยะที่ 2 ระยะเบ่งคลอด
เมื่อปากมดลูกเปิดสุด ก็ถึงเวลาเบ่งคลอด บางคนเบ่งไม่กี่ครั้งลูกก็คลอด บางคนใช้เวลาเป็นชั่วโมง โดยเฉพาะท้องแรกหรือคุณแม่ที่บล็อกหลัง สิ่งที่คุณแม่ทำได้คือตั้งสติ ฟังจังหวะการเบ่งจากแพทย์หรือพยาบาล และพักให้เต็มที่ระหว่างการหดรัดตัวแต่ละครั้ง เมื่อลูกคลอดแล้ว แพทย์จะตัดสายสะดือ และโรงพยาบาลหลายแห่งให้ลูกได้นอนบนอกคุณแม่ทันทีถ้าทั้งคู่แข็งแรงดี
ระยะที่ 3 ระยะคลอดรก
หลังลูกคลอด ความเจ็บปวดจะลดลงมาก แต่มดลูกยังหดรัดตัวเบา ๆ เพื่อให้รกลอกตัว แพทย์อาจให้คุณแม่เบ่งอีกเล็กน้อยเพื่อให้รกคลอดออกมา ซึ่งมักใช้เวลาราว 5–30 นาที แพทย์มักให้ยาช่วยให้มดลูกหดรัดตัวเพื่อลดการเสียเลือด แล้วตรวจดูว่ารกออกมาครบ และเย็บซ่อมแผลฝีเย็บถ้ามี
ดูแลตัวเองหลังคลอดธรรมชาติ
หลังคลอด แพทย์และพยาบาลจะเฝ้าดูอาการของคุณแม่ในห้องคลอดสักระยะก่อนย้ายไปห้องพักฟื้น การให้ลูกดูดนมเร็วหลังคลอดช่วยให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนออกซิโทซิน ซึ่งทำให้มดลูกหดรัดตัวตามธรรมชาติ คุณแม่บางคนจึงรู้สึกปวดท้องน้อยตอนให้นมช่วงแรก ซึ่งเป็นเรื่องปกติ การดูแลตัวเองหลังคลอดมีดังนี้
-
พักผ่อนให้มากที่สุด ช่วงแรกลูกตื่นบ่อย คุณแม่จึงแทบไม่ได้นอนยาว ลองงีบตอนลูกหลับ และให้คนในบ้านช่วยดูลูกหรือทำงานบ้านแทน
-
ดูแลแผลฝีเย็บ ช่วงแรกจะเจ็บแผลซึ่งเป็นเรื่องปกติ ไหมที่เย็บมักละลายเองภายในไม่กี่สัปดาห์ และแผลส่วนใหญ่ดีขึ้นมากภายใน 1–2 สัปดาห์ หลังเข้าห้องน้ำ ล้างทำความสะอาดจากด้านหน้าไปด้านหลังด้วยน้ำสะอาด แล้วซับให้แห้งเบา ๆ ช่วงแรกไม่ควรฉีดน้ำแรงใส่แผล การนั่งแช่น้ำอุ่นหรือประคบเย็นช่วยให้สบายขึ้น ถ้าใช้ยาแก้ปวด ควรใช้ตามที่แพทย์สั่ง
-
น้ำคาวปลา หลังคลอดร่างกายจะขับเลือดและเนื้อเยื่อจากบริเวณที่รกเคยเกาะออกมาเป็นน้ำคาวปลา ช่วงแรกสีแดงคล้ายประจำเดือน แล้วค่อย ๆ จางลงเป็นสีชมพู น้ำตาล และเหลืองอ่อน มักหมดภายในราว 4–6 สัปดาห์ ช่วงนี้ใช้ผ้าอนามัยแบบแผ่นและเปลี่ยนบ่อย ๆ ไม่ควรใช้ผ้าอนามัยแบบสอด
-
กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ เลือกอาหารที่ย่อยง่าย รสไม่จัด และมีไฟเบอร์สูงเพื่อลดอาการท้องผูก ดื่มน้ำให้เพียงพอ โดยเฉพาะคุณแม่ที่ให้นม งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนแต่พอดี
-
บริหารกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน การขมิบ (Kegel) ช่วยให้กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานแข็งแรงขึ้นและลดโอกาสปัสสาวะเล็ด เริ่มได้เมื่อรู้สึกพร้อม ส่วนการออกกำลังกายแบบอื่น ควรรอให้แพทย์ประเมินในการตรวจหลังคลอดก่อน
-
ตรวจหลังคลอด ราว 4–6 สัปดาห์หลังคลอด คุณแม่ควรไปตรวจหลังคลอดตามนัด แพทย์จะดูแผลฝีเย็บ การเข้าอู่ของมดลูก คุยเรื่องการคุมกำเนิด และอาจตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก
ควรไปพบแพทย์ทันที ถ้ามีเลือดออกมากจนชุ่มผ้าอนามัยภายในชั่วโมงเดียว มีลิ่มเลือดก้อนใหญ่ ปวดท้องมาก มีไข้ น้ำคาวปลามีกลิ่นเหม็น แผลฝีเย็บบวมแดงหรือมีหนอง เต้านมเป็นก้อนแดงร้อนร่วมกับไข้ หรือรู้สึกเศร้าและสิ้นหวังจนดูแลตัวเองหรือลูกไม่ไหว
ทั้งหมดนี้คือข้อมูลเกี่ยวกับการคลอดธรรมชาติที่คุณแม่ใช้ประกอบการตัดสินใจร่วมกับแพทย์ได้ ความกังวลและความกลัวเป็นเรื่องปกติของคนที่กำลังจะเป็นแม่ การเตรียมตัวและทีมแพทย์ที่ดูแลจะช่วยให้คุณแม่ผ่านวันสำคัญนี้ไปได้ค่ะ
อ้างอิง
บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
7 ท่าโยคะคนท้องที่คุณแม่ทำตามได้ง่าย ๆ ก่อนคลอด
ภาวะครรภ์เป็นพิษ ปัจจัยเสี่ยงและสัญญาณที่คุณแม่ควรรู้
ทุกเรื่องที่คุณแม่มือใหม่ควรรู้เกี่ยวกับการฝากครรภ์
ข้อดีและข้อเสียของการคลอดแต่ละแบบ ข้อมูลประกอบการตัดสินใจของคุณแม่
แชร์บทความนี้
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนคำแนะนำจากแพทย์ หากกังวลเรื่องสุขภาพของคุณแม่หรือลูก ปรึกษาคุณหมอที่ดูแลได้เสมอ