สารเคมีอันตราย คนท้องควรเลี่ยงอะไรบ้างในของกินของใช้

สารที่คนท้องควรเลี่ยงอย่างชัดเจนมีไม่กี่กลุ่ม ได้แก่ ปรอทในปลาทะเลตัวใหญ่ ตะกั่ว แอลกอฮอล์ ควันบุหรี่ เรตินอยด์ และไฮโดรควิโนน ส่วนพาราเบน SLS พทาเลต และ BPA หลักฐานในคนยังไม่ชัด แต่ลดการสัมผัสได้ไม่ยาก และไม่ว่ากลุ่มไหน การอ่านฉลากให้เป็นช่วยคุณแม่ได้เสมอ

สารเคมีเข้าสู่ร่างกายคุณแม่และลูกในครรภ์ได้อย่างไร

สารเคมีเข้าสู่ร่างกายได้ทางอาหารและน้ำ อากาศที่หายใจ และผิวหนัง เมื่อเข้าสู่กระแสเลือดแล้ว บางชนิดผ่านรกไปถึงลูกได้ บางชนิดสะสมในไขมันและออกมากับน้ำนมในภายหลัง

ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกา (ACOG) ระบุไว้ในความเห็นคณะกรรมการฉบับที่ 575 ว่าทุกคนสัมผัสสารเคมีในสิ่งแวดล้อมอยู่แล้ว และการสัมผัสบางอย่างในช่วงที่อวัยวะของลูกกำลังสร้างอาจส่งผลระยะยาว ACOG จึงแนะนำให้แพทย์ถามเรื่องงานและสภาพแวดล้อมของคุณแม่เป็นส่วนหนึ่งของการฝากครรภ์

ปริมาณเป็นเรื่องสำคัญ การสัมผัสในชีวิตประจำวันส่วนใหญ่อยู่ในระดับต่ำ สิ่งที่คุณแม่ควบคุมได้คือลดแหล่งที่สัมผัสซ้ำ ๆ ทุกวัน ส่วนการสัมผัสครั้งเดียวที่ผ่านไปแล้วมักไม่น่ากังวลเท่า

สารกลุ่มไหนที่หลักฐานชัดว่าควรเลี่ยง

หน่วยงานสาธารณสุขหลักให้คำแนะนำตรงกันในเรื่องต่อไปนี้

สารทุกตัวในตารางนี้มีหลักฐานในคนชัดเจน อ่านรายละเอียดเรื่องสกินแคร์ต่อได้ที่ สกินแคร์คนท้อง เช็กส่วนผสมที่ควรเลี่ยง และอันไหนแค่ข่าวลือ

หลักฐานบอกอะไรเรื่องพาราเบน SLS และ BPA

สารกลุ่มนี้เป็นชื่อที่เห็นบ่อยที่สุดบนฉลากที่เขียนว่า "ไม่มี…" แต่หลักฐานในคนยังไม่ชัดเท่ากลุ่มแรก

พาราเบน

พาราเบนเป็นสารกันเสียที่ใช้กันมานาน บนฉลากจะเขียนว่า methylparaben, propylparaben หรือ butylparaben FDA ของสหรัฐฯ ระบุว่ายังไม่มีข้อมูลที่แสดงว่าพาราเบนในปริมาณที่ใช้ในเครื่องสำอางส่งผลต่อสุขภาพคน ความกังวลมาจากการทดลองในห้องปฏิบัติการที่พบว่าบางชนิดออกฤทธิ์คล้ายฮอร์โมนเอสโตรเจนได้อ่อน ๆ คุณแม่ที่อยากเลี่ยงเลือกสูตรที่ไม่มีพาราเบนได้ และไม่ต้องตกใจกับของที่ใช้ไปแล้ว

SLS

Sodium Lauryl Sulfate หรือ SLS เป็นสารทำฟองในสบู่ แชมพู และยาสีฟัน หลักฐานชี้ว่าสารนี้ระคายเคืองได้ในคนที่ไวต่อสาร อาการที่พบคือผิวแห้ง หนังศีรษะคัน และบางการศึกษาพบว่าแผลร้อนในหายช้าลง คุณแม่ที่คลื่นไส้เวลาแปรงฟันเพราะฟองเยอะ หลายคนรู้สึกสบายขึ้นเมื่อเปลี่ยนเป็นสูตรที่ไม่มี SLS

พทาเลต

พทาเลต (phthalates) ใช้ทำให้พลาสติกนิ่มและช่วยให้กลิ่นน้ำหอมติดทน บนฉลากมักไม่เขียนชื่อตรง ๆ แต่รวมอยู่ในคำว่า parfum หรือ fragrance ACOG จัดไว้ในกลุ่มสารรบกวนการทำงานของฮอร์โมนที่ควรลดการสัมผัสระหว่างตั้งครรภ์ วิธีลดง่าย ๆ คือเลือกสูตรไม่แต่งกลิ่น ไม่อุ่นอาหารในกล่องพลาสติกนิ่ม และพักการทาเล็บไว้ก่อนในช่วงนี้

BPA

Bisphenol A พบในพลาสติกแข็งใสบางชนิดและสารเคลือบด้านในกระป๋องอาหาร รายงานการสำรวจของ CDC พบ BPA ในปัสสาวะของคนอเมริกันที่ตรวจมากกว่า 90% FDA ของสหรัฐฯ ยังถือว่า BPA ในระดับที่พบในอาหารปัจจุบันปลอดภัย แต่ไม่อนุญาตให้ใช้ในขวดนมและถ้วยหัดดื่มของเด็กแล้ว คุณแม่ลดการสัมผัสได้ด้วยการใช้ขวดแก้วหรือสเตนเลส และไม่เทน้ำร้อนลงในพลาสติกที่เริ่มขุ่น อ่านเพิ่มได้ที่ BPA สารเคมีอันตรายที่เจอบ่อยในขวดนมลูก

ไตรโคลซาน

ไตรโคลซาน (triclosan) เคยเป็นส่วนผสมในสบู่ต้านแบคทีเรียหลายยี่ห้อ ปี 2016 FDA ของสหรัฐฯ ห้ามใช้ในสบู่ล้างมือและสบู่อาบน้ำ เพราะผู้ผลิตแสดงไม่ได้ว่าปลอดภัยเมื่อใช้ทุกวันเป็นเวลานาน ยาสีฟันบางสูตรยังมีอยู่ จึงควรอ่านฉลาก

อ่านฉลากอย่างไรให้เสร็จในหนึ่งนาที

ฉลากเครื่องสำอางที่ขายในไทยต้องแสดงส่วนผสมทั้งหมดและเลขที่ใบรับจดแจ้ง

1. หาเลขที่ใบรับจดแจ้ง 10 หลัก เครื่องสำอางที่ขายถูกกฎหมายในไทยต้องมีเลขนี้ และตรวจสอบได้ในระบบของ อย. ถ้าค้นไม่พบ ไม่ควรใช้ โดยเฉพาะครีมทาผิวและครีมทาฝ้าที่ซื้อจากช่องทางออนไลน์ เลขจดแจ้งบอกว่าผลิตภัณฑ์แจ้งไว้กับ อย. แล้ว ไม่ได้เป็นการรับรองคุณภาพจาก อย.
2. อ่านห้าชื่อแรก ส่วนผสมเรียงจากมากไปน้อย ห้าชื่อแรกคือส่วนใหญ่ของสิ่งที่ทาลงผิว ส่วนชื่อท้าย ๆ มีปริมาณน้อยมาก
3. มองหาชื่อที่ควรพักไว้ก่อน retinol, retinyl palmitate, tretinoin, hydroquinone และสำหรับคุณแม่ที่อยากระวังเพิ่ม ได้แก่ parfum หรือ fragrance, methylparaben, propylparaben, sodium lauryl sulfate, triclosan
4. อย่าตัดสินจากคำโฆษณาหน้าขวด คำว่า natural, organic และ hypoallergenic ไม่มีนิยามตามกฎหมายสำหรับเครื่องสำอางในสหรัฐฯ FDA ระบุว่า hypoallergenic เป็นคำที่ผู้ผลิตให้ความหมายเอง รายชื่อส่วนผสมด้านหลังขวดบอกอะไรได้มากกว่า
5. ดูวันหมดอายุและสัญลักษณ์ PAO รูปกระปุกเปิดฝาที่มีตัวเลข เช่น 12M หมายถึงควรใช้ให้หมดภายใน 12 เดือนหลังเปิด ของที่หมดอายุอาจมีเชื้อจุลินทรีย์สะสม

อาหารและเครื่องดื่มที่คุณแม่ควบคุมได้เอง

ปลา FDA ของสหรัฐฯ จัดปลาแซลมอน ปลานิล ทูน่ากระป๋องชนิด light และกุ้งไว้ในกลุ่มที่แนะนำ (Best Choices) และแนะนำให้กินปลาสัปดาห์ละ 2–3 มื้อ เพราะสารอาหารในปลาสำคัญต่อพัฒนาการสมองของลูก ปลาตัวเล็กอย่างปลาทูอยู่ต่ำในห่วงโซ่อาหาร โดยทั่วไปจึงสะสมปรอทน้อยกว่าปลาทะเลตัวใหญ่

คาเฟอีน ACOG ระบุว่าการได้รับคาเฟอีนไม่เกิน 200 มิลลิกรัมต่อวันไม่พบว่าสัมพันธ์กับการแท้งหรือการคลอดก่อนกำหนด ปริมาณนี้ใกล้เคียงกาแฟดริปราวหนึ่งแก้วใหญ่ และอย่าลืมนับชา น้ำอัดลม และช็อกโกแลตรวมด้วย

ผักผลไม้ ล้างใต้น้ำไหลและถูผิวก่อนกิน ปอกเปลือกเมื่อทำได้ ผักผลไม้ออร์แกนิกช่วยลดสารตกค้างได้ แต่การกินผักผลไม้ให้พอทุกวันสำคัญกว่าป้ายออร์แกนิก

สมุนไพรและอาหารเสริม ของที่ไม่มีเลข อย. อาจปนเปื้อนตะกั่วหรือสเตียรอยด์ ควรบอกคุณหมอที่ฝากครรภ์ว่ากินอะไรอยู่บ้าง ส่วนอาหารที่ควรเลี่ยงเพราะเรื่องเชื้อโรค อ่านได้ที่ คนท้องห้ามกินอะไรบ้าง

ในบ้านและที่ทำงาน

น้ำยาทำความสะอาด เปิดหน้าต่าง ใส่ถุงมือ และอย่าผสมน้ำยาฟอกขาวกับน้ำยาที่มีแอมโมเนียหรือน้ำยาล้างห้องน้ำที่เป็นกรด CDC เตือนว่าการผสมแบบนี้ทำให้เกิดก๊าซพิษ

สีทาบ้านและการรีโนเวต การขูดหรือขัดสีเก่าทำให้เกิดฝุ่นที่อาจมีตะกั่ว ถ้ากำลังแต่งห้องลูก คุณแม่ควรอยู่ห่าง ๆ จนงานเสร็จและห้องระบายอากาศดีแล้ว และเลือกสีน้ำสูตร VOC ต่ำ

สารกำจัดแมลง เลี่ยงการฉีดพ่นเอง ใช้มุ้งและกับดักก่อน ถ้าจ้างบริษัทกำจัดปลวก ให้ออกจากบ้านตามเวลาที่ผู้ให้บริการกำหนด

ฝุ่น PM2.5 ช่วงที่ค่าฝุ่นสูง กรมอนามัยแนะนำให้กลุ่มเสี่ยง ซึ่งรวมถึงคุณแม่ตั้งครรภ์ ลดกิจกรรมกลางแจ้ง และใส่หน้ากากที่กรองฝุ่นละอองขนาดเล็กได้

ยาสีฟันและครีมบำรุงที่คุณแม่ใช้ทุกวัน เลือกอย่างไร

สองอย่างนี้สัมผัสปากและผิวทุกวันตลอดเก้าเดือน จึงคุ้มที่จะอ่านฉลากให้ละเอียด

ยาสีฟัน

ตามคำแนะนำของ CDC การแปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ยังเป็นมาตรฐานระหว่างตั้งครรภ์ ช่วงนี้เหงือกอักเสบพบบ่อยขึ้นเพราะฮอร์โมนเปลี่ยน คุณแม่จึงไม่จำเป็นต้องเลี่ยงฟลูออไรด์

สิ่งที่หลายคนอยากเลี่ยงคือ SLS ไตรโคลซาน และสารแต่งกลิ่นแรง สำหรับคุณแม่ที่เลือกสูตรไม่มีฟลูออไรด์ด้วยเหตุผลส่วนตัว Non-Fluoride Toothpaste ยาสีฟันสูตรไม่มีฟลูออไรด์ของ Mama's Choice มีส่วนผสมของ calcium carbonate และ miswak ช่วยทำความสะอาดฟัน และไม่มี SLS พาราเบน และไตรโคลซานในสูตร (จดแจ้งกับ อย. เลขที่ 10-2-6700033454) ควรใช้ไหมขัดฟันทุกวันร่วมด้วย ส่วนคำถามว่าต้องเปลี่ยนยาสีฟันไหม อ่านได้ที่ ยาสีฟันสำหรับคนท้อง ตั้งครรภ์แล้วจำเป็นต้องเปลี่ยนไหม

ครีมทาท้องลาย

ครีมทาหน้าท้องใช้ทาบริเวณกว้าง วันละ 2 ครั้ง ต่อเนื่องหลายเดือน จึงควรเช็กฉลากเป็นพิเศษ เลี่ยงเรตินอยด์ทุกรูปแบบและไฮโดรควิโนน ถ้าผิวบอบบางให้เลือกสูตรไม่แต่งกลิ่น

Stretch Mark Cream ครีมทาผิวช่วงตั้งครรภ์ของ Mama's Choice มีส่วนผสมของ Lipobelle Soyaglycone (สารจากถั่วเหลืองที่มีไอโซฟลาโวน) ว่านหางจระเข้ เชียบัตเตอร์ และน้ำมันโจโจ้บา ไม่มีพาราเบน พทาเลต และแอลกอฮอล์ในสูตร เนื้อครีมบางเบา ซึมเข้าสู่ผิวได้ดี ทาเช้าและก่อนนอนเพื่อบำรุงผิวที่กำลังยืดขยายให้ชุ่มชื้น นุ่ม และลดความรู้สึกแห้งตึง (จดแจ้งกับ อย. เลขที่ 10-2-6600003112) ส่วนเรื่องท้องลายกับกรรมพันธุ์ อ่านต่อได้ที่ รอยแตกลายเป็นกรรมพันธุ์หรือไม่

เมื่อไรที่ควรปรึกษาแพทย์

• เผลอกลืนหรือสูดดมสารเคมี แม้ยังไม่มีอาการ โทรปรึกษาศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี 1367 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง
• ทำงานที่สัมผัสตัวทำละลาย สี ยาฆ่าแมลง โลหะหนัก หรือทำงานในร้านทำเล็บและร้านทำสีผม ซึ่ง ACOG แนะนำให้แพทย์ประเมินเป็นรายคน
• บ้านเก่าที่กำลังขูดสีหรือรีโนเวตขณะที่คุณแม่ยังอยู่อาศัย
• เคยใช้ครีมทาผิวหรือครีมทาฝ้าที่ไม่มีเลข อย. มาก่อนตั้งครรภ์
• กินยาสมุนไพรหรืออาหารเสริมที่ซื้อมาเอง
• ปวดศีรษะ คลื่นไส้ หรือเวียนศีรษะทุกครั้งหลังใช้ผลิตภัณฑ์ใดผลิตภัณฑ์หนึ่ง

คุณหมอที่ฝากครรภ์จะประเมินได้ว่าต้องตรวจเพิ่มหรือไม่ เล่าให้คุณหมอฟังตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้คุณแม่สบายใจกว่ามานั่งกังวลคนเดียวนะคะ