ฝ้าคนท้อง (Mask of Pregnancy) อาการ สาเหตุ และวิธีดูแลผิว

ฝ้า (Melasma) คือปื้นสีน้ำตาลหรือน้ำตาลอมเทาบนใบหน้า ทำให้สีผิวดูไม่สม่ำเสมอ มักขึ้นที่แก้ม หน้าผาก ริมฝีปากบน คาง และรอบจมูก ฝ้าเกิดจากเซลล์สร้างเม็ดสีทำงานมากเกินไปในบางบริเวณ (Hyperpigmentation) โดยมีแสงแดดและฮอร์โมนเป็นตัวกระตุ้นสำคัญ

ฝ้าคนท้องคืออะไร

ในต่างประเทศเรียกฝ้าที่เกิดช่วงตั้งครรภ์ว่า Mask of Pregnancy หรือหน้ากากของคนท้อง ใครก็เป็นฝ้าได้ แต่ฝ้าเป็นการเปลี่ยนแปลงของผิวที่พบบ่อยมากในคุณแม่ตั้งครรภ์ โดยเฉพาะคุณแม่ชาวเอเชียที่มีผิวสีน้ำตาลอ่อนถึงเข้ม

ช่วงตั้งครรภ์ ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจน โปรเจสเตอโรน และฮอร์โมนกระตุ้นเซลล์เม็ดสี (MSH) เพิ่มสูงขึ้น ทำให้เซลล์สร้างเม็ดสีไวต่อแสงแดดมากกว่าปกติ ฝ้ามักเริ่มเห็นในไตรมาสที่ 2 หรือ 3 และอาจเข้มขึ้นเรื่อย ๆ ถ้าผิวโดนแดดบ่อย

ข่าวดีคือฝ้าที่เกิดช่วงตั้งครรภ์มักค่อย ๆ จางลงหลังคลอด ระหว่างนี้คุณแม่ดูแลผิวหน้าเพื่อไม่ให้ฝ้าเข้มขึ้นได้

สาเหตุของฝ้า

กลไกที่แน่ชัดของฝ้ายังอยู่ระหว่างการศึกษา นอกจากฮอร์โมนช่วงตั้งครรภ์แล้ว ยังมีปัจจัยอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น

• แสงแดด

แสงแดดเป็นตัวกระตุ้นสำคัญที่สุด ทั้งรังสี UVA และ UVB รวมถึงแสงที่ตามองเห็น (Visible light) กระตุ้นให้เซลล์สร้างเม็ดสี (เมลาโนไซต์) ทำงานมากขึ้น แม้โดนแดดเพียงช่วงสั้น ๆ ก็ทำให้ฝ้าเข้มขึ้นได้

• สีผิวและพันธุกรรม

คนที่มีผิวสีน้ำตาลหรือเข้มกว่ามีโอกาสเป็นฝ้ามากกว่า เพราะเซลล์สร้างเม็ดสีทำงานได้ง่ายกว่า และถ้าคนในครอบครัวเป็นฝ้า โอกาสเป็นฝ้าก็มากขึ้น

• ความเครียด

มีงานวิจัยบางชิ้นพบความเกี่ยวข้องระหว่างความเครียดกับฝ้า ซึ่งอาจเกี่ยวกับฮอร์โมนคอร์ติซอลที่เพิ่มขึ้นเวลาเครียด แต่ข้อมูลยังไม่ชัดเจน

• ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์

ต่อมไทรอยด์ผลิตฮอร์โมนที่ควบคุมการเผาผลาญของร่างกาย บางการศึกษาพบว่าคนที่มีโรคไทรอยด์มีโอกาสเป็นฝ้ามากกว่า

• ยาและเครื่องสำอางบางชนิด

ยาบางชนิดเกี่ยวข้องกับการเกิดฝ้าในบางคน เช่น ยาคุมกำเนิดชนิดรับประทาน ยากันชักบางชนิด และยาที่ทำให้ผิวไวต่อแสงแดด นอกจากนี้ เครื่องสำอางที่ทำให้ผิวระคายเคืองก็อาจทำให้ฝ้าเข้มขึ้น อ่านเรื่องส่วนผสมสกินแคร์ที่ควรเลี่ยงช่วงตั้งครรภ์ เช่น เรตินอยด์

อาการของฝ้า

ฝ้าเป็นปื้นสีน้ำตาลอ่อน น้ำตาลเข้ม หรือน้ำตาลอมเทา ขอบไม่ชัด ขึ้นสองข้างของใบหน้าแบบค่อนข้างสมมาตร ฝ้าไม่คัน ไม่เจ็บ และไม่นูน

1. ปื้นสีเข้มบนใบหน้า

ตำแหน่งที่พบบ่อยคือโหนกแก้มทั้งสองข้าง รองลงมาคือหน้าผาก สันจมูก ริมฝีปากบน และคาง บางคนมีฝ้าที่แนวกรามหรือลำคอด้วย

2. สีผิวไม่สม่ำเสมอ

ผิวบริเวณที่โดนแดดบ่อยจะดูเข้มกว่าส่วนอื่น ฝ้ามักเข้มขึ้นในช่วงหน้าร้อนหรือหลังออกแดด และจางลงเมื่อหลบแดดได้ดี การทาครีมกันแดดทุกเช้าจึงสำคัญ

3. ฝ้าต่างจากกระและจุดด่างดำอย่างไร

กระเป็นจุดเล็ก ๆ ขอบชัด ส่วนจุดด่างดำหลังสิวเกิดตรงตำแหน่งที่เคยเป็นสิว ขณะที่ฝ้าเป็นปื้นกว้าง ขอบไม่ชัด มักขึ้นสองข้างเท่า ๆ กัน ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร แพทย์ผิวหนังตรวจแยกได้

4. ผิวที่เปลี่ยนไปช่วงตั้งครรภ์

ฝ้าเองไม่ทำให้ผิวแห้งหรือลอก แต่ช่วงตั้งครรภ์ผิวของคุณแม่หลายคนแห้งง่ายขึ้นหรือไวต่อผลิตภัณฑ์มากขึ้น การทามอยส์เจอไรเซอร์ทุกวันและเลือกผลิตภัณฑ์ที่อ่อนโยนช่วยให้ผิวชุ่มชื้นและรู้สึกสบาย

5. เมื่อไรควรพบแพทย์

ถ้าปื้นสีเข้มมีอาการคัน แดง ลอก นูน หรือขึ้นเฉพาะข้างเดียว หรือมีไฝหรือจุดที่เปลี่ยนสีหรือขนาดเร็ว ควรให้แพทย์ตรวจ เพราะอาจไม่ใช่ฝ้า

ดูแลฝ้าช่วงตั้งครรภ์อย่างไร

การดูแลฝ้าช่วงตั้งครรภ์เน้นที่การไม่ให้ฝ้าเข้มขึ้น ข้อแนะนำทั่วไปจากแพทย์ผิวหนัง ได้แก่

• ทาครีมกันแดดทุกวันแม้อยู่ในบ้านหรือวันที่ฟ้าครึ้ม ครีมกันแดดแบบมิเนอรัลที่มีซิงค์ออกไซด์ (Zinc Oxide) และไทเทเนียมไดออกไซด์ (Titanium Dioxide) เป็นทางเลือกที่นิยมสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์ แพทย์ผิวหนังมักแนะนำ SPF 30 ขึ้นไปสำหรับคนเป็นฝ้า และครีมกันแดดแบบมีสีที่มีไอเอิร์นออกไซด์ช่วยกรองแสงที่ตามองเห็นได้ด้วย
• ทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง สวมหมวกปีกกว้าง และหลบแดดช่วง 10 โมงเช้าถึงบ่าย 3 โมง
• เลือกผลิตภัณฑ์ที่อ่อนโยน เลี่ยงการขัดหรือถูหน้าแรง ๆ
• เลี่ยงไฮโดรควิโนนและเรตินอยด์ระหว่างตั้งครรภ์ ถ้าต้องการรักษาฝ้า แพทย์อาจพิจารณาผลิตภัณฑ์บางชนิดที่ใช้ได้ช่วงตั้งครรภ์ หรือรอรักษาหลังคลอดและหลังหยุดให้นม

เซรั่มสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์ที่มีส่วนผสมอย่างไนอะซินาไมด์หรือวิตามินซี เป็นอีกขั้นตอนที่คุณแม่หลายคนเพิ่มเข้ามาในการดูแลผิว

สองขั้นตอนเช้า ๆ ที่คุณแม่หลายคนเลือก

กิจวัตรเช้าที่ทำง่ายและทาแล้วรู้สึกดี คือกิจวัตรที่คุณแม่ทำได้ทุกวัน และความสม่ำเสมอนี่แหละที่สำคัญที่สุดกับผิวที่มีฝ้า

เริ่มด้วยเซรั่ม: Mama's Choice Advanced Brightening Serum เซรั่มบำรุงผิวหน้าสูตรสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์และให้นม รวมไนอะซินาไมด์ (Niacinamide) อนุพันธ์วิตามินซี (Ethyl Ascorbic Acid) สารสกัดดอกโบตั๋น ไฮยาลูรอนิกแอซิด 11 ชนิด และเซราไมด์ (Ceramide NP) ไว้ในขวดเดียว เติมความชุ่มชื้นให้ผิว ช่วยให้ผิวแลดูกระจ่างใสและสีผิวดูสม่ำเสมอ* ไม่มีไฮโดรควิโนน อาร์บูติน และแอลกอฮอล์ในสูตร จดแจ้งกับ อย. เลขที่ 10-2-6500022964

ปิดท้ายด้วยมอยส์เจอไรเซอร์ผสมกันแดด: Mama's Choice Daily Protection Face Moisturizer บำรุงและปกป้องผิวจากแดดในขั้นตอนเดียว ใช้สารกันแดดแบบมิเนอรัล คือซิงค์ออกไซด์และไทเทเนียมไดออกไซด์ ค่า SPF 20 PA++ พร้อมสารสกัดจากข้าวและไฮยาลูรอนิกแอซิดที่ช่วยให้ผิวหน้าชุ่มชื้น เนื้อบางเบา ไม่ใส่น้ำหอม และไม่มีพาราเบน แอลกอฮอล์ และไฮโดรควิโนนในสูตร จดแจ้งกับ อย. เลขที่ 10-2-6800017321

SPF 20 เหมาะกับวันทั่วไปที่อยู่ในร่มเป็นส่วนใหญ่ วันที่ต้องอยู่กลางแดดนาน ให้ทาครีมกันแดดค่า SPF 30 ขึ้นไปเพิ่ม และสวมหมวกหลบแดดด้วย

*ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับลักษณะผิวและสีผิวของแต่ละบุคคล

ดู Advanced Brightening Serum · ดู Daily Protection Face Moisturizer

ฝ้าช่วงตั้งครรภ์เป็นเรื่องที่คุณแม่หลายคนเจอ และส่วนใหญ่ค่อย ๆ จางลงหลังคลอด ระหว่างนี้ปกป้องผิวจากแดดอย่างสม่ำเสมอ แล้วดูแลผิวด้วยผลิตภัณฑ์ที่ทาแล้วรู้สึกดี คุณแม่ก็มั่นใจกับใบหน้าตัวเองได้มากขึ้นค่ะ

แหล่งข้อมูล:

Bolanča, I., Bolanča, Z., Kuna, K., Vuković, A., Tučkar, N., Herman, R., & Grubišić, G. (2008, October). Chloasma, The Mask of Pregnancy. PubMed.gov. Retrieved November 4, 2022, from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19140277/

Ludmann, P., Dominquez, A., & Lee, I. (2022, February 15). Melasma: Causes. American Academy of Dermatology Association. Retrieved November 4, 2022, from https://www.aad.org/public/diseases/a-z/melasma-causes

Seeing Your Doctor about Melasma. (2022, November). UKHealthCentre. Retrieved November 4, 2022, from https://www.healthcentre.org.uk/cosmetic-treatments/melasma-doctor-melasma.html

Ludmann, P., Dominquez, A., & Lee, I. (2022, February 15). Melasma: Self-care. American Academy of Dermatology Association. Retrieved November 4, 2022, from https://www.aad.org/public/diseases/a-z/melasma-self-care